Door: Andrea Vreede
Gepubliceerd: woensdag 10 oktober 2007 21:40
Update: woensdag 10 oktober 2007 21:46
Donkere wolken van woede en onvrede pakken zich samen boven de Italiaanse politiek. De overgrote meerderheid van de kiezers is de arrogantie en inefficiëntie van hun politieke leiders zat. Alles moet anders. Maar hoe?
Regering of parlement, rechts, katholiek-midden of links, het is allemaal een pot nat. Van post-fascisten en ex-christen-democraten tot post-communisten en echte communisten, in Italië denkt iedereen alleen maar aan zichzelf en niet aan het landsbelang. Het is één grote, graaiende, geld verspillende kaste. Uit een opiniepeiling eind september blijkt dat bijna vier op de vijf Italianen geen enkel vertrouwen meer hebben in de politiek.
De golf van walging en ontevredenheid die het land overspoelt is in mei ontstaan. Toen verscheen het boek van twee journalisten, Sergio Rizzo en Gian Antonio Stella, waarin tot in detail te lezen valt hoe de Italiaanse politieke klasse sinds eind jaren zeventig privilege op privilege stapelt en wat dat de burgers allemaal wel niet kost. Vier miljard euro per jaar, schrijven de beide journalisten in het boek dat niet toevallig de titel La Casta (De kaste) draagt. Inmiddels zijn er een miljoen exemplaren van verkocht.
Het begint al op nationaal niveau. De 315 gekozen senatoren en 630 parlementariërs beschikken ieder over een legertje secretarissen en tassendragers, maken kwistig gebruik van luxe dienstwagens en staatsvliegtuigen (ook voor privédoeleinden) en eten vorstelijk in hun zwaar gesubsidieerde mensa’s voor nog geen tien euro per maaltijd.
Grootste kabinet aller tijden
Om alle negen partijen van zijn bonte coalitie tevreden te houden, heeft Romano Prodi het grootste kabinet aller tijden moeten samenstellen. Met een totaal van maar liefst 102 ministers en staatssecretarissen. Want de macht is een taart die verdeeld moet worden. Voor ieder een stuk, hoe klein ook.
Dan de salarissen. Die van de parlementariërs zijn sinds 1948 (inflatie niet meegeteld) bijna verzesvoudigd. Die van de Italiaanse Europarlementariërs zijn de hoogste van de EU: bijna 150.000 euro bruto tegenover de nog geen 67.000 euro voor een Nederlands Europarlementslid.
Rizzo en Stella constateren ook dat de hofhouding van de Italiaanse president Napolitano vier keer zo veel kost als die van koningin Elisabeth II van Engeland. Ze beschrijven hoe op alle politieke niveaus, van nationaal tot gemeentelijk, politici familieleden en vrienden bevoordelen en van baantjes voorzien. Hoe fraaie posten van vader op zoon worden doorgegeven en hoe iedereen ervoor zorgt dat het systeem in stand gehouden wordt.
Neem ex-premier en superondernemer Berlusconi’s belangenconflict. Premier Prodi beloofde binnen honderd dagen een wetsvoorstel op tafel te leggen om dergelijke belangenconflicten voortaan onmogelijk te maken. Van dat wetsvoorstel is niets gekomen. Prodi heeft een minuscule meerderheid in de senaat en dus is het maar beter om Berlusconi te vriend te houden.
La Casta windt er geen doekjes om. Italië is en blijft in de greep van corruptie en cliëntelisme. De zogeheten Tweede Republiek, ontstaan na de ineenstorting van de Eerste als gevolg van het grote smeergeldschandaal begin jaren negentig, is geen haar beter dan zijn voorganger. Het systeem van politieke gunsten in ruil voor geld of stemmen is sterker dan ooit. De burger wordt voortdurend bij de neus genomen.
Eigen financiering
Zo zijn bij een referendum in 1993 de overheidssubsidies voor politieke partijen afgeschaft en moeten de partijen officieel zelf voor eigen financiering zorgen. Maar ze krijgen wel vergoedingen voor de kosten die ze maken tijdens verkiezingscampagnes. In de praktijk zijn die vergoedingen vele malen hoger dan de daadwerkelijk gemaakte kosten. Ook is het fiscaal veel aantrekkelijker om als privépersoon of bedrijf geld te schenken aan partijen dan aan goede doelen. Veel bedrijven, zo laten Rizzo en Stella zien, strooien lustig rond met donaties. Om op beslissende momenten deel uit te maken van het juiste cliëntelistische netwerk.
Op gezette tijden steekt er een storm van protest op tegen deze wantoestanden. Wanneer eerlijke, belasting betalende burgers zich zo belazerd voelen dat ze de straat op gaan. Zoals nu, als reactie op het boek en aangevuurd door een medeburger die man en paard durft te noemen en de politiek keihard om de oren slaat. Beppe Grillo is zijn naam. Een 59-jarige bolronde komiek uit Genua, en de schrik van het establishment.
Tijdens zijn vlijmscherpe aanvallen puilen de theaters uit. Begin september organiseerde hij een Sodemieter-op-dag tegen het in zichzelf gekeerde verrotte systeem. Alle door de rechter veroordeelde parlementariërs (maar liefst 24) moeten opstappen. Kandidaten voor het parlement moeten rechtstreeks gekozen worden door de kiezers en niet meer worden aangewezen door de partijen. De macht moet terug naar de burger. Het was een doorslaand succes. Op die ene dag haalde Grillo meer dan 300.000 handtekeningen op van medestanders. Zijn ook in het Engels geschreven blog (www.beppegrillo.it) is Italië’s drukst bezochte website. Bij de volgende locale verkiezingen wil hij onafhankelijke burgerlijsten laten meedoen. Om de zittende kaste mores te leren.
De politiek reageert bedremmeld. Er komen voorzichtige voorstellen om het aantal parlementariërs te verlagen en de salarissen te bevriezen. Maar om de diepgewortelde corruptie en het cliëntelisme uit te roeien is een radicale mentaliteitsverandering nodig. Nieuwe, jongere politici die Italië grondig willen saneren. Maar ook nieuwe burgers die niet langer hun best doen om als hovelingen rond de troon te zoemen, op jacht naar een stukje van de taart.