Door: Eva Ludemann
Gepubliceerd: dinsdag 13 november 2007 23:50
Update: woensdag 14 november 2007 07:47
Hugh Gusterson, een befaamde Britse antropoloog aan de George Mason Universiteit
in Virginia (VS), was net op het ministerie van Buitenlandse Zaken in
Den Haag, vertelt hij. ‘Ze keken me vreemd aan toen ik zei dat de
Amerikaanse media bol staan van berichten over een mogelijke
Amerikaanse aanval op Iran. Hier in Nederland denken jullie misschien
dat dat echt niet gaat gebeuren, maar ik ben daar lang niet zeker van.’
Gusterson onderzoekt consequent de Amerikaanse reactie op 9/11.
Sinds 9/11 voert de regering Bush een beleid dat steeds meer is
gebaseerd op het aanjagen van angst, zegt hij. ‘De sleutelwoorden zijn
veiligheid en angst. Over de legitimiteit van de oorlog in Afghanistan
kun je debatteren, persoonlijk ben ik altijd tegen de aanval op dat
land geweest. Wat Irak betreft: de regering Bush heeft de dreiging van
Saddam voor de Amerikaanse veiligheid bewust overdreven om van het
Amerikaanse volk het groene licht te krijgen Irak binnen te vallen. Als
je een oorlog wilt bepleiten, is angst je bondgenoot.’
‘Hetzelfde gebeurt nu met Iran. In de regering Bush zijn nogal wat
mensen die ook Iran willen aanpakken en hun strategie is een cultuur
van angst voor het Iraanse kernprogramma.’
Welke weerslag heeft 9/11 gehad op het academische klimaat in de VS?
‘Het Pentagon en de inlichtingendiensten zijn steeds meer aanwezig
op universiteiten. Er is veel geld geïnvesteerd in mensen die studies
doen naar veiligheid, het Midden-Oosten en biologische wapens. Vorig
jaar stak het Pentagon 50 miljoen dollar in onderzoek naar
wapen-nanotechnologie. Bij mijn huidige werkgever is onlangs met
Defensiegeld een nieuwe campus gebouwd voor onderzoek naar de
verdediging tegen biologische wapens. Onderzoeken moeten officieel
openbaar zijn, maar de regering probeert hieraan te tornen. Er gaan
geruchten dat studenten uit bepaalde landen er niet aan mogen meedoen.
Studenten die in ruil voor een studiebeurs hebben beloofd na hun
afstuderen voor de CIA of het Pentagon te werken, mogen daar niet over
praten. Dit creëert een paranoïde sfeer aan universiteiten.’
Vorige week riepen u en tien andere antropologen uw vakgenoten in een manifest op niet met het Pentagon samen te werken in de strijd tegen terrorisme. Waarom deed u dit?
‘Het was een reactie op minister van Defensie Robert Gates, die verkondigde 40 miljoen dollar te gaan investeren in de sociale wetenschappen aan mijn universiteit. Zijn doel is antropologen aan het werk te zetten in wat hij noemt ‘human terrain teams’. Die moeten in Irak en Afghanistan voor het leger de plaatselijke bevolkingen in kaart brengen. Wie is vijandig, neutraal, een bondgenoot? Kortom: wie moeten we gewapenderhand uitschakelen? Antropologen die dit werk daar nu al doen, introduceren zichzelf als wetenschappers, maar ze zijn in uniform en dragen wapens. Het is zeer misleidend en onethisch.’
Kunnen antropologen het Amerikaanse leger zo niet helpen doelgerichter te werken?
‘Regel één onder antropologen is dat je alleen onderzoek doet naar mensen als die weten wat je doet en er vrijwillig aan meewerken. In Irak of Afghanistan voelen de mensen zich juist bedreigd door Amerikanen in uniform. Regel twee is dat je je onderwerp van studie geen kwaad doet of schade toebrengt. Maar al houdt een antropoloog zich hier aan, als zijn bevindingen eenmaal zijn overgedragen aan het Pentagon, heeft hij er geen greep meer op en weet hij niet wat er mee gebeurt.’
‘Ik hoorde onlangs een hooggeplaatste medewerker van het Pentagon zeggen dat het in kaart brengen van de bevolkingen door antropologen de kill chain bevordert. Dat is Pentagontaal voor informatie over wie ze moeten doden. Antropologie in de oorlog tegen terrorisme is wat natuurkunde tijdens de Koude Oorlog was. De scheidslijn tussen antropologen en militairen is vertroebeld, wat antropologen wereldwijd in diskrediet en gevaar brengt.’
Niet lang na 9/11 belandde uw naam op een lijst van academici die de oorlog tegen terrorisme niet genoeg steunen. Wat had dit voor effect op uw carrière?
‘Lynne Cheney, de vrouw van de vice-president, had mijn naam op een zwarte lijst gezet. Ik was nummer vier van 110 academici die wat zij noemde ‘de zwakste schakel’ in de strijd tegen terrorisme waren. Ofwel: die niet vaderlandslievend genoeg waren. Het was naar aanleiding van een toespraak die ik had gehouden tijdens een vredesmars tegen de oorlog in Afghanistan. Toen ik vorig jaar van baan veranderde, kwam de zwarte lijst wel ter sprake tijdens het sollicitatiegesprek, maar aangezien ik wel ben aangenomen, neem ik dus aan dat hij mijn carrière niet heeft belemmerd.’
Kun je je plaats op die lijst achteraf ook zien als een geuzenpenning?
‘Haha, dat hangt ervan af in welke kring je verkeert. Natuurlijk bewijst het voor mij dat ik een integer wetenschapper ben. En op de rechts georiënteerde journalisten na, kreeg ik veel steun.’
‘Opmerkelijk was dat het universiteitsbestuur niets van zich liet horen. Inmiddels is de lijst van internet verdwenen, er was te veel kritiek op. Maar wat als er nog een 9/11 komt? De regering Bush heeft aangetoond geen moeite te hebben zich op een hellend vlak te begeven.’