Door: Godelief Swank
Gepubliceerd: dinsdag 18 december 2007 22:02
Update: woensdag 19 december 2007 05:02
Het koken op zonne-energie is zo’n hit geworden in Burkina Faso, Niger, Mali, Kenia en Tsjaad dat er zelfs een speciale feestdag voor in het leven is geroepen: de Id el Tachashumshir. Het Feest van het Zonnekoken.
Het stereotiepe plaatje van de Afrikaanse vrouw die driftig in een grote pan staat te roeren, is verleden tijd. Althans, in het vluchtelingenkamp Irdimi in Tsjaad.
De vrouwen daar – vluchtelingen uit buurland Soedan – hebben plotseling tijd over. Ze hoeven geen hout meer te sprokkelen, geen vuur meer te maken, niet meer te zorgen dat hun kinderen zich niet branden aan het vuur. Een simpele kartonnen doos beplakt met aluminiumfolie heeft alles veranderd.
Woestijn
’s Ochtends zetten de vrouwen hun solar cooking kit in de juiste positie – als ze achter de kit staan moeten ze recht in de zon kijken – en hun buurvrouw of kind draait die vervolgens ieder half uur een stukje met de zon mee. Verschijnt er een wolk aan de hemel, dan tellen ze een kwartier bereidingstijd bij hun soep of rijst op. Net zo eenvoudig als wij het gas hoger of lager draaien.
Ondertussen kunnen de vrouwen het huishouden doen. Of elkaars haar invlechten. ‘Sinds de solar cooking kits zien de vrouwen er hier weer mooi uit’, lacht Derk Rijks, de Nederlander die het zonnekoken introduceerde in het kamp. ‘En het kamp is er veiliger op geworden’, vervolgt hij serieuzer. ‘Dit gedeelte van Tsjaad is heel droog. Een woestijn. Je moet je voorstellen dat het kleine beetje regen dat in de voormalige rivierbeddingen blijft staan, de wadi’s, net genoeg is voor de honderd mensen die hier oorspronkelijk leefden. Er groeiden een paar boompjes, het vee kon wat grazen, en honderd kilometer verderop de rivierbedding konden nog eens tweehonderd mensen leven. En dan komen er ineens, vanuit het niets, 17.000 vluchtelingen bij, uit Darfur.’
Een stressvolle situatie, die impact had. Mensen kregen ruzie met de buren om het aanwezige hout, de ontbossing werd drastisch versneld en veel vrouwen werden verkracht of mishandeld als ze het vluchtelingenkamp verlieten om hout te gaan sprokkelen.
‘Nu hoeven ze niet meer naar buiten’, zegt Rijks. Hij krijgt acuut een twinkeling in zijn ogen als hij over de cooking kits praat. Maar vindingrijkheid blijkt dan ook zijn middle name.
Zelfgemaakte manden
Zo bedacht de man met het zilvergrijze haar (‘als ik wilde had ik allang met pensioen gekund’) dat ook het douchewater beter gebruikt kon worden. Hij plaatste pvc-buisjes bij de doucheruimten – ronde hutten waar mensen een emmer water over zich heen kunnen gooien – en groef greppeltjes en richeltjes. Daar plantte hij allerlei groente. ‘Er groeien daar nu prachtige groene gewassen’, meldt hij trots. En aangezien de bewoners biologische zeep gebruiken, op basis van katoenolie, zijn de zeepresten niet schadelijk. ‘Al ging de kampwinkel op een gegeven moment Omo-wasmiddel verkopen’, vertelt Rijks. ‘Ik heb het hele kamp meteen duidelijk gemaakt dat als ze het ook maar in hun hoofd haalden dat te gebruiken alle gewassen geruïneerd zouden zijn.’
Zijn laatste project is het verkopen van in het kamp gemaakte manden. ‘De vrouwen daar maken prachtige manden van gras. Ik vind het zo zonde dat er wekelijks volle UNHCR-vrachtwagens met hulpgoederen aan komen rijden, die leeg weer vertrekken. Hetzelfde geldt voor de vliegtuigen. Komen vol aan, vliegen leeg terug. Ik ben nu aan het regelen dat we voor een milde prijs manden kunnen exporteren uit het kamp en die in Europa verkopen. Dat zou zo goed zijn voor de werkgelegenheid in het kamp.’