Door: Sanne Rooseboom 
Gepubliceerd: dinsdag 7 oktober 2008 23:59
Update: woensdag 8 oktober 2008 00:22
Groot-Brittannië is kapot, roept Brits rechts. Messen op straat, bendes en crisis. En dan zijn de Britten nog zwartkijkers ook.
Bij de bushalte staan drie jongetjes. Ze zijn heel jong, hebben een schooluniform aan en zien er allesbehalve bedreigend uit. Maar ze spelen dat ze elkaar slaan. Twee jongetjes doen alsof ze de derde voor zijn kop slaan en de derde doet net alsof hij ze daarna neersteekt. Met zijn vuist maakt hij een steekbeweging in de maag van de anderen. Het is maar een spelletje, maar we staan wel in Peckham, Zuid-Londen, en twee weken terug was het echt. Toen zijn weer twee tieners neergestoken in een straatgevecht.
Groot-Brittannië is kapot. De conservatieve leider David Cameron begon erover, Broken Britain noemt hij het. Honderd keer per dag wordt ergens in het land een mes gebruikt om te dreigen of iemand neer te steken. Alleen al in Londen zijn dit jaar 27 jongeren op straat doodgestoken. Jongeren zijn losgeslagen, aldus Cameron, familiewaarden zijn ver te zoeken, de economie is in crisis, bendeleden steken elkaar dood alsof het niks is. Tabloid The Sun nam het over en is een campagne gestart: Fixing Broken Britain together. Voor Cameron en de rechtse krant is het vooral een uithaal naar de Labour-regering die al elf jaar aan de macht is; alles wat fout is aan de maatschappij en aan Britse jongeren ligt aan Labour. Een generatie is verpest door te veel rechten en te weinig plichten, roepen de Tories (Conservatieven), nu zijn ze crimineel, lui, vaderloos, kapot.
Het leverde direct heftige reacties op. ‘Piffle’, noemde Boris Johnson, de conservatieve en eigenzinnige burgermeester van Londen, het Broken Britain-verhaal. Piffle betekent zoiets als ‘grote onzin’. Heel Labour viel bovendien over de conservatieve partijleider Cameron heen. Doe niet zo vreselijk negatief, was de kritiek. ‘Niets heeft ons land ooit klein gekregen’, zei premier Gordon Brown, het fascisme niet, terroristen niet, de koude oorlog niet. Cameron bond in, oké, delen van de maatschappij zijn kapot dan, niet alles. Maar dat er te veel geweld heerst in de straten van Britse steden, daar is iedereen het over eens.
In discussie
Brooke Kinsella (25) verloor haar broertje vier maanden terug. Ben (16) werd neergestoken nadat hij ruzie kreeg met jongens in een pub in Noord-Londen. Hij vierde die avond dat hij zijn eindexamen achter de rug had. Brooke is actrice, ze speelde twee jaar lang een vaste rol in de Britse soap East Enders en is daardoor een bekend gezicht in Groot-Brittannië. ‘Ik wil dat zoveel mogelijk jonge mensen nadenken over messen’, vertelt ze met een gedecideerde maar zachte stem. ‘Ik ga naar elke demonstratie en iedere discussie over Broken Britain of geweld op straat. Jongeren zijn bang voor elkaar. We moeten hier over praten met z’n allen.’
Uit een onderzoek uit 2007 van het ministerie van Binnenlandse Zaken blijkt dat 4 procent van de Britse jongeren een mes draagt. Een overgrote meerderheid daarvan zegt het wapen bij zich te hebben om zich veiliger te voelen. De overheid is begonnen met reclamespotjes tegen deze redenering, want met een mes op zak loop je een groter risico neergestoken te worden. Ook worden er folders verspreid aan ouders over de gevaren van bendes: hoe kunt u zien dat uw kind bij een bende zit? Heeft uw tiener opeens geen interesse meer in school? Zijn ze vaag over waar ze rondhangen?
‘Daar vat je toch al snel de helft van alle tieners samen’, zegt Lisa, moeder van twee tieners. ‘Kinderen van die leeftijd zijn wel vaker vaag over waar ze zijn. Ze kunnen ook verliefd zijn.’ Haar harde lach klinkt cynisch. De van oorsprong Jamaicaanse dertiger woont in een complex van flatgebouwen in Peckham en is regelmatig bang op straat. Dit is een van de plekken waar de bendeleden vandaan komen die de straten ‘s avonds onveilig maken. Hoge, grijze torens, nauwe doorgangen tussen de flats. Slachtoffers van messen zijn door heel het land gevallen, in allerlei wijken en onder jongeren van alle kleuren. Maar Zuid-Londen komt vaak voor in de criminaliteitsstatistieken en veel van de slachtoffers en daders zijn jonge, zwarte jongens.
Schuldvraag
Het ontbreekt aan gemeenschapszin, hoor je veel in Zuid-Londen. Gezinnen vallen uiteen, kinderen zijn doodongelukkig en niemand ziet het. Soms krijgt de politie de schuld, soms de regering of de burgemeester. Oud-bendelid Mike Jervis houdt niet van de schuldvraag. ‘Het gaat om het antwoord. We moeten beter opletten, sneller ingrijpen wanneer jongens afglijden naar bendes en geweld.’ Jervis (43) werd als tiener lid van een bende in Oost-Londen, maar na een gevangenisstraf en zijn eerste baan kwam hij op het goede pad. Nu werkt hij voor het Damilola Taylor Trust. Damilola was een jongetje van tien jaar oud dat in 2000 werd doodgestoken voor zijn flat in Peckham, waarna zijn vader een organisatie begon om verder geweld in de wijk tegen te gaan. Binnen die organisatie brengt Jervis leden van rivaliserende bendes samen om te praten en probeert hij de jongens weer naar school te krijgen. Hij twijfelt bij de term Broken Britain, hij vindt het politieke retoriek. Er wordt al jaren hard gewerkt om het geweld tegen te gaan, zegt hij. David Cameron moet niet doen alsof hij de oplossing is.
Er bestaat inderdaad een groeiende beweging tegen geweld onder jongeren. Tienduizend mensen trokken 20 september door het centrum van Londen in een demonstratie tegen knifecrime. Familieleden van vermoorde jongeren, zoals Brooke Kinsella, hebben het voortouw genomen in de strijd tegen wapens en zijn organisaties gestart die voorlichting geven op scholen en jongeren begeleiden. Op Facebook zijn zeker vier grote anti-messen sites opgericht door jongeren, met een totaal van meer dan 700.000 leden waarop heftig wordt gediscussieerd of je als 16-jarige beter af bent met of zonder mes op zak. Het probleem leeft en dat is maar goed ook, vindt Mike Jervis. ‘Mensen denken al snel dat dit hun zaak niet is’, waarschuwt hij. ‘Maar niemand weet de naam van het volgende slachtoffer.’
Collectief pessimistisch
Hoe ingrijpend het geweld op straat ook is, het is niet de enige reden dat Camerons Broken Britain-verhaal zoveel stof doet opwaaien. De economische turbulentie in de wereldeconomie treft de Britten hard en geeft mensen het gevoel dat alles op losse schroeven staat.
Veel Britten hebben schulden, een hoge hypotheek en creditcards die steeds moeizamer af te betalen zijn. Volgens cijfers van begin september heeft een huishouden hier gemiddeld 10.000 pond schuld, zonder de hypotheek mee te rekenen. Meer dan vijf miljoen Britten geven iedere maand meer uit dan ze verdienen. Het maakt ze erg kwetsbaar voor economische onrust.
De aandacht in de media voor criminaliteit en economische recessie zorgt bovendien dat mensen een negatief beeld van hun land hebben. Een stuk negatiever dan het beeld dat ze van hun eigen leven hebben. De meeste Londenaren voelen zich in hun wijk ’s avonds op straat veilig, maar geloven dat de rest van de stad erg onveilig is. Zo’n 95 procent zegt een goede familieband te hebben, maar meer dan de helft denkt dat het slecht gesteld is met familiewaarden. ‘Broken Britainis maar een politieke slogan’, vindt Ben Page van onderzoeksbureau Ipsos Mori. ‘Maar hij slaat aan omdat mensen op het moment collectief pessimistisch zijn.’