Door: Maaike Boersma / Sarah Maso
Gepubliceerd: dinsdag 10 februari 2009 06:34
Update: dinsdag 10 februari 2009 08:13
Australië brandt. Opvallend vaak blijken de daders vrijwillige brandweerlieden. Ook in Nederland kunnen ze er wat van.
De ergste bosbranden uit de geschiedenis
Australië jaagt op brandstichters
Australische premier in tranen (video)
Hulpdiensten draaien overuren
Dodental stijgt snel
"De hel in al zijn furie"
‘Zielepoten’, zo noemt psycholoog Ernst Ameling pyromanen. ‘Het zijn jonge mannen, zo tussen de 17 en 35, die geen vrienden hebben, geen vriendin, geen werk, vaak nog bij hun ouders wonen, niet al te slim zijn en geen aandacht krijgen. Jongens die opgaan in het behang.’
Vijftien jaar land deed Ameling onderzoek naar pyromanen. Een pyromaan is iemand die ‘een moeilijk te controleren drang heeft om een fikkie te steken.’ Het stoken van vuur zorgt volgens hem voor een ‘ontlading, een ‘lustbeleving’. Toch gaat het de pyromaan niet zozeer om het vuur zelf. ‘De belangrijkste motivatie is de indirecte aandacht. Uit de anonimiteit treden, daar gaat het om.’
Prototype
Australisch onderzoek wees uit dat er bij de vrijwillige brandweer opvallend veel pyromanen rondlopen. Maar ook Nederland kan er wat van. ‘Tien procent van de pyromanen heeft een link met de brandweer’, aldus Ameling. Hij heeft zoveel pyromanen onderzocht dat hij moeiteloos het prototype verhaal voor de eerste actie van een pyromaan kan invullen. ‘De jongen zit in de kroeg, vlak bij zijn huis. Hij is helemaal alleen, geeft nog een rondje in de hoop dat het wat vriendschap oplevert, drinkt zelf het nodige en wordt dronken. Dan gaat de bar dicht, waggelt hij naar huis, ziet onderweg een vuilnisbak staan met een stukje papier eruit. Om onverklaarbare redenen steekt hij het in de brand. Als hij een paar honderd meter verder is hoort hij commotie. Hij gaat terug en ziet wat ‘zijn’ brand heeft teweeggebracht. Beseft; ‘dat heb ik gedaan’. En ineens is hij belangrijk.’
Familieleden troosten elkaar nadat ze hebben gehoord dat hun ouders en gehandicapte broer zijn omgekomen bij een brand | EPA
Fikkies stoken
Volgens Ameling is 10 procent van de pyromanen betrokken bij de brandweer. ‘Dat lijkt absoluut gezien niet veel, procentueel wel.’ Dat veel pyromanen juist bij de brandweer te vinden zijn vindt hij niet raar. ‘Die beroepskeuze is niet zo toevallig. Ze hebben een meer dan gemiddelde fascinatie voor vuur en het is niet vreemd dat juist die mensen zich meer dan anderen aangetrokken voelen tot een beroep dat ook met vuur te maken heeft. Door die fascinatie voelen ze zich ook aangetrokken tot het doven van dat vuur.’
Lex Schruijer, directiesecretaris van het Nederlands Instituut Fysische Veiligheid is het niet met hem eens. ‘Wat mensen zich misschien niet realiseren is dat het bij de brandweer toch vooral gaat om hulpverlening, ook wanneer iemand door het ijs gezakt is of klem zit in een auto. Als pyromaan ben je bij de brandweer dus niet echt aan het goede adres.’
Screening
Ook Jörgen Lucas van de brandweer Haaglanden benadrukt dat mensen die zich aanmelden, zeer gedegen worden getest. ‘Afgelopen keer bleven er 20 van de 120 aanmeldingen over.’ Het is volgens Schruijer lastig om brandweerlieden vooraf te screenen op het feit of ze pyromaan zijn of niet. Wel worden toekomstige brandweerlieden uitgebreid aan persoonlijkheidstesten onderworpen. ‘We kunnen uit de testen vrij goed concluderen of iemand een stabiel persoon is of niet maar daarbij wordt niet nadrukkelijk gekeken naar pyromanie. De brandweerlieden zijn over het algemeen stabiele persoonlijkheden, maar als organisatie zijn wij ook een afspiegeling van de maatschappij.’
In actie
De inmiddels gepensioneerde brandweercommandant Ab Koppes maakte het één keer mee, dat in zijn regio iemand uit het korps zelf achter de vlammen bleek te zitten. ‘Brandweermannen komen graag in actie. Als je in een klein dorpje woont waar relatief weinig gebeurt, kan de situatie ontstaan dat men dan zelf maar brand gaat stichten.’
De impact op de rest van het korps is volgens Koppes enorm. ‘Iedereen schaamt zich dood.’ De behandeling van pyromanen is er volgens Ameling vooral op gericht om iets aan de eenzaamheid te doen. ‘Als aandacht de functie is van brandstichting, moet je zorgen dat ze leren op een andere manier uit de anonimiteit te komen.’ Dat gebeurt met vaardigheids- of assertiviteitstraining. ‘En een keertje extra naar de kapper.’
