Door: Marten Blankesteijn 
Gepubliceerd: woensdag 8 april 2009 23:30
Update: donderdag 9 april 2009 07:06
Om de Indonesische verkiezingen vandaag te winnen moeten kandidaten vooral goed kunnen... zingen. Was getekend: Akhmad Kusaeni, spindoctor van de islamitische PPP. ‘Het is één groot ritueel.’
Vinden Indonesische kiezers zorg een belangrijk onderwerp? Dan zorgt PPP-spindoctor Akhmad Kusaeni ervoor dat zijn partijleider het volk gratis zorg belooft. Bepaalt u uw stem op basis van het onderwijsbeleid? Geen nood: de PPP garandeert dat onderwijs eveneens gratis wordt. En bent u bezorgd over uw baan, of om de werkloosheid in het algemeen? Stem dan PPP, want ‘wij zorgen voor héél veel nieuwe banen’.
Kusaeni, een kleine, vrolijke veertiger, lacht. ‘Ja, natuurlijk is het allemaal onzin. Maar wat maakt dat uit? Niemand zit te wachten op allemaal saaie, uitgewerkte plannen en begrotingen. De Indonesische verkiezingen zijn een soort Idols: de winnaar moet de looks hebben, kunnen zingen en een goede uitstraling hebben.’
Schoonheidswedstrijd
Na maandenlange voorrondes kiezen de Indonesiërs vandaag hun favoriete volksvertegenwoordigers. Dat verkiezingen in de jonge democratie – het is pas elf jaar na de val van generaal Soeharto – veelal uitdraaien op een schoonheidswedstrijd, is voor een groot deel te wijten aan het gebrek aan ideologische verschillen. Rechtse stromingen zijn er niet of nauwelijks, net zo min als linkse. Elke partij bezigt dezelfde loze beloftes.
‘Mensen weten al wat voor dieven politici zijn’, zegt Kusaeni in zijn kantoor op de bovenste verdieping van zijn kantoor in Jakarta, met een indrukwekkend uitzicht op de verkeerschaos in de hoofdstad. ‘Ze liegen, doen valse beloftes, ze doen alles om aan de macht te komen.’
En dus gaat het er bij veel kiezers om of ze de politicus in kwestie een beetje mogen. Kusaeni: ‘Het is één groot ritueel. Elke vijf jaar gaan alle partijen naar de mensen toe, om in hun dorpen en steden te dansen, te zingen, beloftes te doen, en om eten en T-shirts uit te delen. Het is een feestje. Je moet zorgen dat de mensen plezier hebben.’
Ook de Indonesische media doen hun best om hun lezers in verkiezingstijd te vermaken. ‘Indonesiërs hebben al genoeg problemen. In de krant willen ze dus dingen lezen waar ze vrolijk van worden. Daarom maken kranten van de verkiezingen een soort soap: persoonlijkheid, uiterlijk, slippertjes, een partijleider met drie vrouwen – dáár gaat het om.’
En in al dat mediageweld is een goede spindoctor essentieel. Of, in de woorden van Kusaeni: ‘De partijleider moet zeggen wat de reporters willen horen. You have to feed the hungry beast. Alles draait om soundbites. Maar daar hebben politici geen verstand van. En dus schrijf ik speeches en oneliners en organiseer ik bijeenkomsten om nieuws te maken.’
De invloed daarvan is gigantisch, beweert hij. ‘Vroeger bepaalden de militairen wie de verkiezingen won. Nu draait alles om de spindoctors. Wij zijn de nieuwe king makers.’
Curieus genoeg is zijn werk als spindoctor voor Kusaeni maar een bijbaantje: in het dagelijks leven werkt de campagnestrateeg bij staatspersbureau Antara. En niet in de minste functie: hij is adjunct-hoofdredacteur. Zo kan het gebeuren dat Kusaeni met twee Antara-verslaggevers naar een PPP-partijbijeenkomst gaat.
Vriendjes worden
Het is een merkwaardig gezicht: Kusaeni, de baas van de verslaggevers, gaat kijken of de partijleiders de door hem bedachte oneliners goed uit hun hoofd geleerd hebben. De twee verslaggevers tikken diezelfde oneliners braaf op, en maken er een nieuwsberichtje van dat de volgende dag in talloze kranten terug te lezen is.
Raar? Kusaeni kijkt verbaasd. Hoezo raar? ‘Als ze negatief over de PPP schrijven ga ik ze echt niet ontslaan hoor. Ik kan dat heel goed scheiden. Ik probeer ervoor te zorgen dat we bij Antara niet in mijn eigen trucs stappen. En trouwens, bijna alle ervaren journalisten klussen in Indonesië bij als spindoctor. Ik doe het niet uit ideologie. Ik ben geen fan van de PPP – ik heb eerder voor de grootste partij, Golkar, gewerkt – maar het is voor mij persoonlijk goed.’ Want dat is Kusaeni’s grote doel: vriendjes worden met zoveel mogelijk politieke partijen, zodat hij ooit nog een keer ambassadeur kan worden. Wie de Indonesische Idols ook wint.
Video: Kusaeni bij de PPP