Gepubliceerd: maandag 30 november 2009 10:54
Update: maandag 30 november 2009 12:43
In het Zuid-Duitse München is maandag met ruim een uur vertraging het proces tegen John Demjanjuk begonnen. De vertraging werd veroorzaakt door de enorme belangstelling voor het proces. De 89-jarige wordt ervan verdacht bewaker te zijn geweest in het nazivernietigingskamp Sobibor in Polen. Hij zou medeplichtig zijn aan de moord op 27.900 Joden van wie de meesten uit Nederland kwamen.
Demjanjuk werd in een rolstoel de rechtszaal binnengebracht, begeleid door twee bewakers en twee verpleegkundigen. Hij had een deken over zich heen en zijn ogen dicht, maar was bij bewustzijn.
Demjanjuk leefde van 1952 tot zijn uitlevering aan Duitsland in mei 2009 in de Verenigde Staten, met een onderbreking voor de jaren dat hij in Israël terechtstond. Hij kreeg in 1958 de Amerikaanse nationaliteit en werkte in een autofabriek tot zijn pensioen. De Amerikaanse autoriteiten hebben zijn staatsburgerschap afgenomen waardoor hij nu stateloos is. Demjanjuk spreekt de beschuldiging tegen.
Tussen 1988 en 1993 stond hij terecht in Israël, maar niet wegens vermeende gepleegde misdaden in Sobibor. Hij werd in eerste instantie ter dood veroordeeld, maar uiteindelijk vrijgesproken.
Demjanjuk mag van artsen slechts twee keer negentig minuten per dag bij het proces aanwezig zijn. Er zijn 35 zittingsdagen voor het proces uitgetrokken. De zaak tegen de geboortige Oekraïner zal naar verwachting tot mei volgend jaar duren.
De mediabelangstelling is enorm omdat de verwachting is dat dit het laatste grote naziproces zal zijn. Ongeveer 270 journalisten willen het proces bijwonen, maar er is slechts plaats voor 68 verslaggevers. Pas een uur voor het begin van het proces werden ze het gebouw binnengelaten, terwijl sommigen als sinds 05.00 uur buiten stonden te wachten. Het leidde tot dringen en chaotische toestanden. Journalisten protesteerden over de omstandigheden waaronder ze moeten werken.
Sobibor
Demjanjuk staat terecht voor medeplichtigheid bij de moord op bijna 28.000 joden in het vernietigingskamp Sobibor in het huidige Polen. In Sobibor werden in totaal in anderhalf jaar tijd ten minste 170.000 joden vermoord, onder wie ruim 34.000 uit Nederland.
Bewijzen
De aanklagers hebben een dienstpas van Demjanjuk, die moet aantonen dat hij in 1943 in Sobibor werkte. Tijdens het proces zullen ooggetuigen aan het woord komen die een beeld schetsen van de leefomstandigheden in het kamp.
Demjanjuk zelf heeft zich niet uitgelaten over de aanklachten. Zijn advocaten hinken op twee gedachten. Enerzijds zeggen ze dat hij überhaupt niet in Sobibor was, anderzijds zeggen ze dat hij door de nazi's werd gedwongen om voor hen te werken en geen keus had.
Ziek?
Hij zou eerst al te ziek zijn om aan Duitsland uitgeleverd te worden, maar op een video was te zien hoe een zichtbaar goed gezonde John Demjanjuk rondliep.
Nederlanders
Zeventien Nederlandse nabestaanden zullen in het proces tegen de 90-jarige ex-SS'er John (Iwan) Demjanjuk als medeaanklager deelnemen.