‘Pas sinds Obama lijkt de hoop het weer van de angst te winnen’

Door: Marcia Nieuwenhuis
Gepubliceerd: donderdag 24 december 2009 02:44
Update: donderdag 24 december 2009 07:27

Hoe beleefden Nederlandse politici de belangrijkste momenten van de afgelopen tien jaar? Jan-Peter, Wouter en Geert over Pim, Mohammed en Barack. ‘Mijn hemel, wat gebeurt hier?’

11 september 2001

Twee vliegtuigen boren zich in de Twin Towers. Er vallen 2.998 dodenuit meer dan 90 landen. Osama bin Laden en terreurorganisatie Al-Qaida worden verantwoordelijk gehouden.

SGP-leider Bas van der Vlies: ‘Ik zie de aanval op de Twin Towers als een aanval op de westerse en joods-christelijke beschaving. De aanslag heeft een heel sterke doorwerking gehad. Er volgden aanslagen in Madrid en Londen, en de conflicten in Afghanistan, Irak, het Midden-Oosten en Israël werden verder op de spits gedreven. Ook in Nederland heeft het de verhouding tussen godsdiensten en culturen verscherpt. Wij wisten hier jarenlang op een vreedzame wijze samen te leven en dat lijkt toch een beetje doorbroken te zijn.’

PvdA-leider Wouter Bos: ‘9/11 – Een terroristische aanslag met een enorme invloed op de politiek. Niet alleen vanwege de oorlogen die mede gemotiveerd werden met een beroep op deze aanslag, maar ook omdat het een verandering in het kijken naar de wereld veroorzaakte. De hoop op langdurige vrede na de Koude Oorlog werd vervangen door het geloof in een wereld van ‘botsende beschavingen’, met name de islam versus de rest. In heel veel landen leidde dit tot een politiek van angst en werden kwetsbare verhoudingen tussen bevolkingsgroepen op scherp gezet. Pas sinds Obama lijkt de hoop het weer van die angst te kunnen winnen.’

16 april 2002

Het kabinet Kok II valt na een rapport over de Dutchbat-missie in ex-Joegoslavië. Het rapport toont aan dat Nederland in 1995 ernstige fouten heeft gemaakt bij de val van de moslimenclave Srebrenica.

Oud-voorzitter van de enquêtecommissie Bert Bakker (D66): ‘Wat mij het meest heeft verbaasd tijdens de enquête is de fuik van de besluitvorming. Je geeft toestemming, omgeven met veel mitsen en maren, en je kunt daarna niet meer terug. In die tijd stond de wereldvrede op uitbreken. De Koude Oorlog en de Golfoorlog waren voorbij. Er was nog één probleem in Bosnië. Nederland dacht dit op te lossen met wat goede wil en een witte vlag, maar heeft dat onderschat. De verkiezingen kwamen er al aan en toch besloot premier Kok – mede onder druk van de opkomst van Pim Fortuyn – het kabinet te laten vallen. Ik vind dat een moedig besluit. Het gaf uitdrukking aan de politieke medeverantwoordelijkheid van Nederland voor het falen van de internationale gemeenschap.’

6 mei 2002

Negen dagen voor de parlementsverkiezingen van 2002 wordt Pim Fortuyn vermoord door milieuactivist Volkert van der Graaf. De LPF staat dan skyhigh in de peilingen.

Premier Jan Peter Balkenende, toen ook al lijsttrekker van het CDA: ‘De moord op Pim Fortuyn in de vroege avond van 6 mei 2002 was een on-Nederlandse daad van geweld die het hele land met afschuw vervulde. Iedereen weet nog waar hij het afschuwelijke nieuws hoorde. Ik was zelf in Eindhoven vragen aan het beantwoorden van krantenlezers. We zaten midden in de spannendste verkiezingscampagne ooit. Het was een tijd die zinderde van vernieuwing en Fortuyn was daarvan een van de belangrijkste vertolkers. Nooit vergeet ik meer het onwerkelijke gevoel van die dagen. De foto’s van het lichaam van Fortuyn op het Mediapark. De rookpluimen uit de parkeergarage onder het Haagse Plein. De massale rouw en de indrukwekkende begrafenis in Rotterdam. Het zijn beelden die tot op de dag van vandaag op mijn netvlies staan gebrand.’

22 juli 2002

De monsterzege van de Lijst Pim Fortuyn (LPF) wordt beloond met toetreding tot het kabinet. Door ruzies valt Balkenende I al na 86 dagen, het is daarmee de kortstzittende regering sinds de Tweede Wereldoorlog.

Toenmalig LPF-fractievoorzitter Mat Herben: ‘De dag van de beëdiging van het kabinet was een mooie dag, maar een domper tegelijk. Ik was heel blij toen ik het kabinet naast de koningin op de trappen zag staan. Na de moord op 6 mei zag ik de beëdiging als eerherstel voor Pim Fortuyn. De onrust in het land was daarmee gekanaliseerd. Ik voelde het als mijn plicht om ervoor te zorgen dat hij niet als onruststoker de geschiedenisboekjes in zou gaan. Ik dacht, die klus is geklaard, maar gelijk kwamen de eerste onweerswolken. Nog geen twee uur na haar beëdiging moest Philomena Bijlhout na onthullingen van RTL Nieuws aftreden omdat ze in Suriname actief was geweest tijdens het regime-Bouterse. Dat was nog maar het begin. Ik vind het buitengewoon jammer dat we de kans om de politiek te vernieuwen uit onze handen hebben laten glippen.’

20 maart 2003

Met politieke steun van Nederland beginnen Amerika en het Verenigd Koninkrijk de oorlog tegen Irak, omdat het regime van Saddam Hoessein over massavernietigingswapens zou beschikken.

SP-leider Agnes Kant: ‘Meedoen aan een oorlog is een heel zware beslissing. Nederland heeft die beslissing te lichtvoetig gemaakt, net als in Irak. Nederland heeft de oorlog politiek gesteund, maar de SP besefte toen al dat dat een foute strategie was. Je kunt een land niet naar de toekomst bombarderen. Bombarderen leidt tot nieuw verzet. Die analyse hebben wij toen al gemaakt. Als de internationale druk groot is, wordt er in Nederland over dat soort dingen niet zelfstandig nagedacht.’

1 mei 2004

Tien nieuwe lidstaten treden toe tot de EU. De vijfde uitbreiding is één van de meest gedenkwaardige beslissingen uit de geschiedenis van de Europese eenwording.

Staatssecretaris Frans Timmermans (PvdA): ‘Op 1 mei 2004 was de wond in het hart van Europa eindelijk genezen. Dat is goed, om morele en politieke redenen, maar ook om economische, want Nederland heeft veel voordeel van dat nieuwe, grotere, rijkere en stabielere Europa. Het einde van de Europese deling zal waarschijnlijk de belangrijkste politieke gebeurtenis in mijn leven zijn. Wij hadden het geluk na 1945 aan de goede, vrije kant van het IJzeren Gordijn te worden geboren, meer dan 100 miljoen mede-Europeanen moesten nog 45 jaar wachten tot ook zij vrij waren. Toen zij die vrijheid eenmaal bevochten hadden, was het een logische stap dat zij zich aanmeldden voor het lidmaatschap van de EU.’

2 november 2004

De 26-jarige moslimextremist Mohammed Bouyeri vermoordt cineast Theo van Gogh. Aan een mes op zijn borst zit een open brief aan Ayaan Hirsi Ali, met wie hij de film Submission maakte over het verband tussen de Koran en vrouwenmishandeling.

Minister Ab Klink (CDA): ‘Ik weet het nog precies, het was op 2 november, de dag van mijn verjaardag – niet dat dat dat een bal uitmaakt – dat ik in de hal van de Eerste Kamer de beelden zag met het breaking news dat Van Gogh was vermoord. Religieuze terreur is een van de meest wrange dingen die je kunt bedenken. Ayaan zocht de grenzen op, maar Van Gogh deed dat wel héél uitdagend. Dat moet kunnen, laat daar geen misverstand over bestaan. Maar bij het kijken van de film die zij maakten, dacht ik wel: mijn hemel, wat gebeurt hier? Als dat maar goed gaat.’

22 november 2006

Geert Wilders eenmansfractie is één van de grote winnaars van de Tweede Kamerverkiezingen. De Partij voor de Vrijheid (PVV) krijgt negen Kamerzetels.

Geert Wilders: ‘De verkiezing in november 2006 is de doorbraak van de PVV. Tegen alle verwachtingen in kwamen we met negen zetels in de Kamer. In de peilingen kregen we maar een paar zetels. Vlak voor de verkiezingen heb ik bij De Wereld Draait Door aan tafel gewed dat het negen of tien zetels zouden worden. Toen begon Matthijs van Nieuwkerk nog keihard te lachen. Maar ik moet toegeven, ik heb daarna wel een fles champagne van hem gekregen. Hoe heten die mannetjes ook alweer, de Jakhalzen, kwamen de fles brengen. Het komende decennium wordt het nog veel mooier, hoop ik.’

20 april 2007

De 21-jarige militair Cor Strik wordt gedood door een bermbom. Het is de eerste keer dat een Nederlander in Afghanistan sneuvelt als gevolg van oorlogsgeweld.

Defensie-minister Eimert van Middelkoop (ChristenUnie): ‘Op 20 april 2007 bereikte mij het trieste nieuws dat de 21-jarige korporaal Cor Strik door een bermbom om het leven kwam. Zoiets vergeet je nooit. Later bleek dat op diezelfde dag de Amerikaanse soldaat Alex van Aalten – die ook Nederlandse roots had – om was gekomen, toen hij het lichaam van Cor Strik wilde bergen. Die twee families zijn met elkaar in contact gekomen. De Amerikanen hebben een heel andere traditie als het gaat om gevallen militairen. Uiteindelijk stuurde mevrouw Strik mij daar een mail over en dat heeft het mede toe geleid dat wij er deze maand toe hebben besloten de nagedachtenisoorkonde weer in ere te herstellen.’

3 april 2008

Rita Verdonk lanceert in de Passenger Terminal in Amsterdam Trots op Nederland. Op het hoogtepunt kreeg haar beweging zo’n dertig zetels in de peiling, nu soms één.

Rita Verdonk: ‘Voor Trots op Nederland was 3 april natuurlijk dé datum van het afgelopen decennium. Maar voor mij persoonlijk was 27 mei 2003 ook een heel bijzondere dag, toen werd ik beëdigd als minister en werd mijn leven gigantisch op de kop gezet. Van burger naar minister, dat is een héél grote stap. Er zijn kabinetsleden die iedereen voorbijloopt, maar ik werd bekend, héél bekend. Je kunt je niet voorstellen hoeveel impact dat heeft. De overwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen in Zuidplas, bij de vervroegde gemeenteraadsverkiezingen op 18 november van dit jaar voelt voor iedereen als een stijgende lijn. We doen weer mee.’

4 november 2008

Barack Obama wint de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Hij is daarmee de eerste zwarte Amerikaanin deze functie. Op 9 oktober 2009 won hij de Nobelprijs voor de Vrede.

GroenLinks-leider Femke Halsema: ‘Het moment dat de keus voor Barack Obama definitief was, zo rond een uur of zes à zeven ’s ochtends, schoot ik helemaal vol. Oké, hij moet het allemaal nog maar zien te bewijzen, maar in een decennium met veel slecht nieuws, waarin de polarisatie sinds 11 september 2001 alleen maar is vergroot, was dit een moment van goed nieuws.’