Door: Sanne Rooseboom 
Gepubliceerd: maandag 11 januari 2010 00:24
Update: maandag 11 januari 2010 07:24
Natúúrlijk krijgen de Nederlanders en de Britten hun geld nog wel eens terug, zeggen ze op IJsland. Alleen, nu nog niet.
Help IJsland de winter door
IJslanders hebben het zwaar. Redelijk blijven ze wel. ‘Ik bied mijn verontschuldigingen aan Icesave-spaarders in Nederland aan.’
Stomme Vikingen, geef ons geld terug. En wees op z’n minst boos op
ons. Haat ons, we duwen jullie samen met de Britten naar de afgrond.
Stook een vuur in jullie donkere land, gooi er klompen op en bolhoeden,
prevel een eeuwenoude vloek over ons uit.
Beeld: Henk Stolker
Maar nee. De IJslanders zijn zo verdomde redelijk. Ze willen begrip,
een oplossing, een compromis. Natuurlijk krijgt Nederland zijn geld
terug, zeggen de oud-minister en de timmerman. Ze schamen zich voor de
financiële situatie waarin het land zich bevindt. ‘Ik bied mijn
verontschuldigingen aan de Icesave-spaarders in Nederland aan,’ zegt
postbode Gunnlaugur. Ze willen alleen een redelijke deal. ‘Niemand
heeft er wat aan als ons land het niet redt.’
Al dat geld weg, en je kunt niet eens boos op ze worden.
Wurgakkoord
Vrijdagavond was het licht nog laat aan in het parlementsgebouw in
Reykjavik, je zag de politici vergaderen door het raam. Het ging over
Icesave, natuurlijk, alles gaat hier al een jaar over Icesave. Vóór 6
maart komt er een referendum over de terugbetaling van het geld dat
Groot-Brittannië en Nederland hebben voorgeschoten aan gedupeerde
spaarders.
Er lag een wet over op tafel, maar de president weigerde die 5
januari te ondertekenen nadat hij een petitie had ontvangen met de
handtekeningen van eenvierde van de IJslandse bevolking. De IJslanders
vinden de wet een wurgakkoord, vooral de rente van 5,5 procent vindt
men belachelijk. ‘Er zijn maar 320.000 IJslanders, we kunnen zoveel
rente over bijna vier miljard euro niet betalen’, zegt parlementslid
Ögmundur van de Groene Partij. Zeker zes van de tien kiezers willen
tegen het akkoord stemmen, blijkt uit een peiling van de krant
Frettablaadid dit weekend.
Foto: Hollandse Hoogte
De IJslanders zijn mild in hun oordeel over de schuldeisers. Haten
ze de Nederlanders dan niet een beetje? Nee, zeker niet, ze snappen ons
best. Ze zijn hoogstens een beetje teleurgesteld. Wij zijn toch ook een
klein land, waarom zien we niet dat IJsland in een hoek wordt geduwd
door grotere machten zoals het IMF en Groot-Brittannië?
Auto’s en huizen
Bjarni Benediktsson (40), leider van de rechts-liberale
Onafhankelijkheidspartij, heeft het idee dat veel mensen denken dat de
IJslanders geprofiteerd hebben van het Icesave geld. ‘Ik heb in Engelse
kranten gelezen dat we onze huizen en auto’s hebben gekocht met jullie
spaargeld. Maar dat is niet waar. Het is een kleine groep topbankiers
geweest die geprofiteerd heeft.’
Gunnlaugur, Loftur en Droplangur.
Dat winst geprivatiseerd was en het verlies nu door het volk moet
worden gedragen, zit veel IJslanders dwars. Zelf zitten ze namelijk
diep in de financiële problemen. Het zijn niet alleen de
Icesave-betalingen die ze moeten ophoesten, Scandinavische landen
hebben het land geld geleend, het IMF ook, en dan zijn er de vele
individuele leningen. Omdat de IJslandse kroon jarenlang heel sterk
stond, sloten de IJslanders hypotheken af in euro’s. Voordelig in 2007,
onbetaalbaar in 2010.
De kroon is meer dan gehalveerd in waarde, wat het leven voor
IJslanders duur maakt. Een reisgids uit mei 2007 lijkt over een ander
land te gaan, het beschrijft Reykjavik als een hele dure stad voor
toeristen, met een bruisend uitgaansleven. Maar vrijdag en zaterdag is
er bijna niemand in de cafés. ‘We hebben er geen geld meer voor’, zegt
verpleegster Hildur (40). In haar beroep ziet ze het resultaat van de
bezuinigingen al; er worden mensen ontslagen die nu werk zoeken in
Noorwegen of Denemarken.
Ögmondur.
Er heerst een lichte paniek, een sluimerende angst dat het land in
zijn ontwikkeling terug gaat door de crisis. De belastingen zijn omhoog
gegaan, de btw is nu 25 procent, uitkeringen zijn verlaagd, de
werkloosheid is van 4 naar 10 procent gestegen. ‘Wat gebeurt er met de
sociale zekerheid, met scholen, met de natuur, als we tot de laatste
cent worden uitgeperst?’ vraagt Ögmondur zich af. Hij was minister van
Gezondheidszorg toen de deal met Nederland en Groot-Brittannië werd
aangenomen, maar was het niet eens met de regering en stapte op. ‘We
hebben een onafhankelijk orgaan nodig dat onderzoekt wat een land
volgens de internationale wetgeving moet doen als alle banken
instorten.’
Gelukkig zijn de IJslanders optimisten, vertelt Carla Magnusson-de
Jong (45). De Nederlandse woont al twaalf jaar met haar IJslandse man
in een voorstad van Reykjavik. ‘Mensen klagen hier weinig, ze zijn erg
oplossingsgericht.’ Maar daar staat tegenover dat ze ook veel risico
nemen. ‘Samen met dat optimisme heeft dat geleid tot de bubbel waar de
IJslandse banken in leefden.’
Ambtenaar Droplangur, die met twee vrienden de crisis staat te
bespreken, is zeker optimistisch. ‘We hebben al veel doorstaan hier’,
zegt hij, en houdt strijdvaardig een vuist omhoog. ‘Kou, kolonialisme,
gebrek aan kolen, duisternis, sneeuw. Hier komen we ook wel doorheen.’
Carla.
Onbeleefde Brown
De Britten, daar zijn de IJslanders toch best boos op. Toen Icesave
instortte in 2008, bevroren die alle IJslandse tegoeden met behulp van
terrorismewetgeving. Een van de nog overlevende IJslandse banken kon
daardoor geen zaken meer doen en viel om. Dat heeft veel kwaad bloed
gezet in IJsland, omdat het de situatie alleen maar erger maakte. Zoals
timmerman Grudmundur het verwoordt: ‘Ik vond het erg onbeleefd van
Gordon Brown.’ Ja, het zijn bloeddorstige Vikingen.