Door: Eva Ludemann
Gepubliceerd: maandag 15 maart 2010 22:55
Update: maandag 15 maart 2010 22:56
De AK-Partij en het leger strijden om de macht. De
toetredingseisen tot de EU komen soms handig uit.
Vrouwenrechtenactiviste Turkan Saylan was 73 jaar,
met nog maar enkele weken te leven, ze had borstkanker. Midden in de
nacht werd ze door de politie van haar bed gelicht, gearresteerd en
opgesloten. De aanklacht: ze was staatsgevaarlijk, ze hielp bij het
plannen van een militaire coup.
Saylan overleed kort na haar arrestatie. ‘Helaas’,
zei de AK-Partij (AKP), de regeringspartij met islamitische wortels,
‘maar ze moest worden opgepakt. Als wij, Turken, bij de EU willen,
moeten we een echte democratie worden, zeggen ze in Europa. De
militairen en consorten hebben hier volgens de EU te veel macht.’
Het is waar, de EU vindt dat het leger te veel
invloed uitoefent op de politiek – en terecht. Sinds de oprichting van
de Republiek Turkije in 1923 laten vrijwel alle Turkse politici hun oren
hangen naar de wensen van de legerstaf, onder dreiging van ingrijpen.
Die werd vier keer waargemaakt, ‘islamistische, reactionaire partijen
werden aangepakt, om de seculiere status quo van Turkije te handhaven’,
stelden de militairen. Het Turkse volk ging gedwee akkoord.
Bloedige coup
De regerende AK-Partij doet dat niet. De Turkse
nationale veiligheidsraad, het budget voor het leger, het ministerie van
Defensie; de AK-Partij heeft haar greep op deze tot voor kort
onaantastbare instanties vergroot. En de afgelopen maanden zijn
tientallen hoge oud-militairen gearresteerd, vooral nadat afgelopen
januari de Turkse krant Taraf een document lekte waaruit zou blijken dat
de militairen een bloedige coup planden.
Volgens het plan Balyoz (‘Moker’), 5.800 pagina’s in
omvang, zouden simultane aanslagen in verschillende grote moskeeën in
Istanbul worden gepleegd, schoolkinderen worden opgeblazen tijdens een
bezoek aan een museum, een Turks vliegtuig zou uit de lucht worden
geschoten en overal in het land zouden niet-islamitische intellectuelen
worden vermoord.
Geheid dat de van islamisme verdachte AK-Partij de
schuld van het geweld zou krijgen. Turkije zou in chaos vervallen en kon
maar op één manier worden gered: het leger zou orde brengen. Aldus het
militaire droomscenario. Het liep anders.
Het Turkse leger staat na de golf van arrestaties
onder toenemende druk, lijkt in paniek. Zijn imago heeft een fikse deuk
opgelopen onder de Turken, de AK-Partij surft mee op de golf van het
anti-militaire sentiment. En kijkt intussen naar de EU voor
schouderklopjes.
Opportunistisch
Maar je kunt vragen stellen bij de motieven van de
AK-Partij. Als de EU-toelatingseisen kunnen worden gebruikt om het leger
te ondermijnen, is de AKP er als de kippen bij. Maar van EU-eisen als
vrijheid van meningsuiting en de drukpers trekt de partij zich weinig
aan.
De AKP heeft de afgelopen maanden niet alleen
militairen laten oppakken, maar ook veel prominente professoren,
intellectuelen, journalisten en mensen- en vrouwenrechtenactivisten,
zoals Saylan, die haar grote zorg uitte over de ongelijkwaardige positie
van de Turkse vrouw onder de islamitische AK-Partij. Alle arrestanten
hebben met elkaar gemeen dat ze zich openlijk kritisch over de AKP
hebben uitgelaten. Het bewijs dat deze mensen ‘staatsgevaarlijk’ zouden
zijn, is flinterdun.
De uitgever van de kritische krant Hürriyet kreeg
onlangs uit het niets een belastingaanslag van 3,8 miljard euro op de
mat. En is het toevallig dat regeringsgezinde dagbladen als Tarafen
Vakit aldoor belangrijke documenten kunnen lekken die de militairen in
diskrediet brengen?
Het lijkt er veel op dat de AK-Partij een
intimidatiecampagne voert om kritische geluiden te doen verstommen. Wat
dat betreft verschillen de AK-Partij en het Turkse leger geen haar van
elkaar. Alles mag om de bittere machtsstrijd te winnen.