Door: Sanne Rooseboom 
Gepubliceerd: woensdag 17 maart 2010 23:49
Update: donderdag 18 maart 2010 09:01
Bij de komende verkiezingen in Groot-Brittannië draait voor de grote partijen werkelijk alles om de economie. Maar veel Britten, autochtoon en allochtoon, willen meer aandacht voor migratie. Zeker in de meest gespleten stad van het land.
In de hoofdstraat van het Noord-Engelse Bradford winkelt iedereen door elkaar. Oude Britten, islamitische Britten, meisjes met veertien lagen make-up en jongens met donkere, plukkerige baarden. Maar volg je de kronkelige straat de linkerheuvel op, dan wordt langzaam iedereen bruin. En volg je de kronkelige straat de rechterheuvel op, dan is iedereen wit. Bradford, onder de rook van Leeds, is een van de meest gesegregeerde plekken van Groot-Brittannië.
Een op de vijf van de 300.000 inwoners van Bradford is van Aziatische afkomst. Zestien procent is moslim, na Oost-Londen is dit het hoogste percentage moslims van het land. De wijk Manningham wordt Klein Pakistan genoemd, omdat bijna 90 procent van de buurtbewoners daar van origine vandaan komt en in de jaren vijftig en zestig hier neerstreek. Vaak komen ze ook nog uit dezelfde streek: Mirpur, een landelijk gebied in Noord-Pakistan. In 1966 werd een groot deel van het gebied onder water gezet voor de bouw van een enorme dam. Tegelijkertijd hadden de textielfabrieken in Yorkshire mankracht nodig, en zo ontstond Klein Pakistan. In Manningham verkopen de kledingwinkels sari’s, de tweedehands winkel doneert aan Islamic Relief, bovenop de heuvel staat een glimmende moskee waar mannen met witte baarden in en uit wandelen.
Anders dan in de meeste delen van Pakistan zie je hier veel vrouwen in zwarte sluiers en boerka’s, meestal met een onmisbaar noordelijk accent in hun Engels; Brits moslimradicalisme. In 1989 waren het duizend boze moslimmannen uit Bradford die Salman Rushdies’ Duivelsverzenverbrandden. In 1995 en 2001 braken er rellen uit tussen Aziatische en blanke inwoners van de stad.
Verre van ideaal
Nu is het rustig, maar gezellig mixen doet niemand. ‘Ik heb alleen moslimvrienden’, zegt computerprogrammeur Shada (24). ‘Ik ben in Bradford geboren, maar er zaten bijna alleen Pakistanen in de klas, plus een paar Bangladeshi.’ De 70-jarige mevrouw Radcliffe is als een van de weinige Jamaicanen over in de wijk. ‘De blanke en zwarte buurtbewoners zijn weggetrokken, veel jongeren gaan naar Liverpool of Londen om werk te zoeken. Wat overblijft is Klein Pakistan.’ Ze voelt zich redelijk veilig op straat, maar vindt de situatie verre van ideaal. ‘Elke paar jaar zijn er rellen tussen bevolkingsgroepen en er lijken steeds meer burka’s bij te komen.’
Verderop staat de 64-jarige Rahman bij de bushalte. ‘Toen ik hier kwam in 1963 was er te veel werk’, vertelt hij in gebrekkig Engels. ‘We maakten dagen van veertien uur. Maar nu is er te weinig werk. Onze jongens hangen rond, dat is niet goed. En er zijn nieuwe migranten die werk zoeken.’ Hij wijst op de winkel aan de overkant; een Poolse delicatessenzaak. De nieuwe generatie migranten, uit Oost-Europa maar ook uit Afrika, Afghanistan en Pakistan, kan niet op veel solidariteit rekenen onder de allochtone inwoners van Bradford. ‘Er is al te weinig van alles, er moeten hier niet meer mensen bijkomen’, aldus Rahman. ‘De wachtlijst voor gezondheidszorg is lang genoeg.’ Bovendien spreken de Polen geen Engels, wat communicatie onmogelijk maakt. ‘Ik spreek ook meestal geen Engels’, zegt Rahman met een verontschuldigende schouderbeweging. ‘Dat is Bradford, iedereen spreekt zijn eigen taal en heeft eigen cafés en winkels.’
Extreem rechts
Voor de blanke bouwvakker Theo (34) is migratie een heikel punt. ‘Ik heb er genoeg van dat mensen ons land binnenkomen en onze banen krijgen. Bradford is vol, laat ze maar naar Londen gaan en asiel zoeken in het parlementsgebouw.’ De British National Party, waar Theo trots lid van is, heeft vier zetels in de gemeenteraad van Bradford, wat veel meer is dan in andere Britse steden. De extreem rechtse partij organiseert vaak bijeenkomsten in de stad om aanhangers te winnen onder de blanke bevolking.
Migratie, integratie en asielzoekers zijn belangrijke thema’s voor de Britten in afwachting van een nieuwe regering. Uit een recent onderzoek van de overheid blijkt dat 77 procent van de kiezers (auto- en allochtoon) vindt dat er minder migranten het land in moeten komen. Groot-Brittannië registreert haar inwoners niet, wat veel mensen het idee geeft dat niemand weet hoeveel mensen er illegaal of tijdelijk in het land wonen. ‘Grensbewaking is voor veel Britten een belangrijk onderwerp’, zegt Anne Kershen, hoofd van het Centrum voor Migratiestudies aan de Queen Mary Universiteit in Londen. Volgens overheidgegevens hebben de afgelopen tien jaar 750.000 mensen het land verlaten en zijn er rond de 2,5 miljoen bijgekomen. Dat ook de Pakistaanse Rahman liever geen nieuwe migranten ziet komen, vindt ze vanzelfsprekend. ‘Migranten die zich in een land hebben gevestigd zijn traditioneel gezien net zo intolerant als de autochtone inwoners.’
Het multicultidebat is in Groot-Brittannië aanwezig, maar anders dan in Nederland. Het gaat de Britten minder om hoofddoekjes en Engels spreken de meeste migranten toch wel. ‘Er wordt hier door de grote partijen weinig op ras of religie gespeeld, het is niet zoals in Nederland’, zegt professor Paul Stratham, gespecialiseerd in multiculturalisme en islam in Europa. ‘Maar migratie en de invloed op werkloosheid, op de gezondheidszorg, dat zijn belangrijke onderwerpen voor veel kiezers.’
Toch durft de politiek zich er niet aan te branden. De conservatieven willen het hebben over recessie, familiewaarden, scholen en gezondheidszorg. Bij de vorige verkiezingen was immigratie een van de hoofdonderwerpen en die verkiezing verloren ze.
Labour wil het hebben over werkloosheid, gezondheidszorg en recessie. Als mensen vinden dat er teveel migranten het land binnen zijn gekomen de afgelopen tien jaar, kan dat alleen maar Labours’ schuld zijn, want niemand anders is aan de macht geweest. Het enige onderwerp waar Gordon Brown nog punten mee scoort is zijn reddingsplan voor banken aan het begin van de crisis. Kortom, alles wat de aandacht afleidt van de economie is een electoraal risico voor beide partijen. Kleinere partijen zoals de BNP en UKIP roepen om dichte grenzen, meer aandacht voor de witte Brit en meer afstand van Europa. Maar bij de landelijke verkiezingen hebben deze door het Britse kiesstelsel geen enkele kans in de regering te komen.
Witte mensen
Terug naar Bradford, dat is ook wat de Britse media graag doen. Deze stad, met de Duivelsverzen-geschiedenis, werkloosheid en de gescheiden wijken, staat garant voor een mooie illustratie van mislukte integratie. Een radiomaker van de BBC Worldservice kreeg vorige week van een inwoner op zijn kop toen die vroeg over immigratie in Bradford. ‘Dit is luie journalistiek’, mopperde de man. ‘Jullie weten onze stad alleen te vinden met dit soort vragen. Kom maar eens met banen op de proppen, daar zitten we hier allemaal om verlegen.’
Maar goed, wij doen het nu ook, segregatie kijken in Bradford. Het is namelijk toch wel heel opvallend. Aan de andere kant van het centrum, op precies zo’n heuvel als in Klein Pakistan, met dezelfde zandgele kronkelstraten, wonen alleen maar witte mensen. Er zijn winkels die witte mensen leuk vinden, meubelzaakjes, goktenten, dierenwinkels en zonnebanken. Er wandelen tienermoeders rond, kortgeknipte jongens laten hun hond uit.
Michelle, 29, is geboren in Bradford en tekent hetzelfde beeld van samenleven als Shada in Manningham. ‘Er zaten alleen blanke kinderen bij mij op school vroeger. Ik heb er weinig problemen mee, met hoe we hier langs elkaar heen leven. Al is er weinig werk hier, dat maakt mensen wantrouwig tegenover elkaar. We leven in verschillende werelden in Bradford, in parallelle steden in een stad.’
Levensverwachting? 18 jaar
De oude, Victoriaanse textielstad Bradford had haar beste tijd eind negentiende eeuw. Bradford was de wolhoofdstad van de wereld rond die tijd maar de twintig enorme schoorstenen van de textielfabrieken braakten dag en nacht rook uit. Die beste tijd was daardoor niet jaloersmakend goed; door de smog, kinderarbeid en industriële ongelukken lag de gemiddelde levensverwachting rond de achttien jaar. Dat is nu beter. Maar met de ondergang van de Britse textielindustrie in de tweede helft van de twintigste eeuw is ook de werkgelegenheid uit de stad verdwenen. Verspreid door Bradford liggen de oude fabrieken nog, de meeste zijn verlaten, de ramen ingegooid, de lange schoorstenen afgebrokkeld. Dit is nog altijd een van de armste gebieden van Groot-Brittannië; kindersterfte is twee keer zo hoog als het Britse gemiddelde en Bradford is na Nottingham de gevaarlijkste stad op het gebied van zware criminaliteit.