Door: Stefanie Vermeulen
Gepubliceerd: woensdag 7 april 2010 21:42
Update: donderdag 8 april 2010 07:34
Nairobi gonst. Een nieuwe generatie innovatievelingen trekt met internet het continent uit de goot. ‘Zonder het web zaten we nog steeds vast in dat donkere hol.’
‘Het licht is aangegaan’, zegt Aly-Khan Satchu, oprichter van het online financiële platform Rich in Kenia. ‘Lang was het donker. Toen kwamen de mobiele telefoon en het internet naar Kenia. De revolutie begon.’
De laatste vijf jaar is het aantal mobieletelefoonbezitters in Kenia gegroeid van 15.000 naar 17,4 miljoen. Hij kan er niet alleen mee bellen en sms’en, maar ook belangrijke, soms levensreddende informatie op krijgen; bloggen, vrienden maken, handelen, bankieren, druk uitoefenen op autoriteiten. En, misschien nog wel het belangrijkste: inspiratie opdoen om ook online diensten en applicaties te ontwerpen en creëren.
Zoals de sociale netwerksite Whive. Oprichter John Samson Karanja wilde meer dan alleen een ontmoetingsplaats creëren voor Afrikanen. ‘We hebben honger naar informatie. Op Whive (lees; we-hyve) wil ik de bezoeker aanmoedigen vragen te stellen en antwoorden te delen.’
Karanja, die met zijn Whive de eerste winnaar was van het innovatiefonds van Nokia (Nokia Open Screen Fund), zal als webhost de bezoeker tevens in verschillende lokale talen van onafhankelijke informatie voorzien over uiteenlopende zaken als gezondheidskwesties, veeprijzen, of waar en hoe je een nieuwe onderneming kunt inschrijven.
‘Veel mensen in rurale gebieden weten nu niet dat als je een doek opvouwt en als waterfilter gebruikt, de kans op cholera aanzienlijk afneemt’, zegt Karanja. ‘Met mijn mobiele applicatie weten ze dat straks wel.’ Karanja is een echte ‘cheeta’.
In 2007 al sprak de Ghanese econoom George Ayittey van de opkomende jonge Afrikaanse cheeta-generatie, die nieuwe oplossingen vindt voor oude problemen. In tegenstelling tot de oudere nijlpaard-generatie, die nog steeds moppert op het kolonialisme en imperialisme, nemen de cheeta’s het heft in eigen handen.
Met internet hebben ze eindelijk een manier gevonden om Afrika uit de goot te trekken. Ze bedenken innovatieve en creatieve applicaties waarmee ze hun wereld net zo hard laten draaien als in het Westen. Ze zoeken elkaar op in splinternieuwe verzamelgebouwen, zoals de iHub en de iLab, waar je hulp en advies kunt krijgen om je innovatieve idee om te zetten in een bedrijf. Ze worden aangespoord samenwerkingsverbanden op te richten en anderen aan te moedigen ook mee te doen.
Het is juist die sociale gedachte die de cheeta’s van Kenia verenigt in een krachtige, homogene groep, die gezamenlijk optrekt om met nieuwe internetapplicaties oplossingen te vinden tegen de armoede.
Zo is er MapKibera, dat de grootste sloppenwijk van Afrika online in kaart brengt, of Shujaaz, een gratis stripboek dat via mobieletelefoonaanbieder Safaricom wordt verspreid en waarin de lezer wordt aangespoord oplossingen te sms’en voor problemen zoals bijvoorbeeld rassenhaat.
Maar misschien wel het meest succesvolle initiatief tot nu toe is Nairobits, dat jongeren tussen de 17 en 24 jaar uit Kibera leert websites te ontwerpen en ontwikkelen. Webdesigners en -ontwikkelaars zijn zeer gewild in Kenia en sinds de oprichting, in 2000, heeft Nairobits al honderden jongeren uit de sloppenwijk via de cursus aan een betaalde baan geholpen. ‘Zonder het internet hadden we nog steeds vastgezeten in dat donkere hol’, zegt cheeta-directeur van Nairobits Mark Kamau, die zelf in Kibera opgroeide. ‘We hadden geen uitzicht op iets wat ook maar in de buurt kwam van een carrière.’
Het internet heeft de afstand tussen de sloppenbewoners en de maatpakken en Mercedessen uit het centrum van Nairobi nagenoeg weggenomen. Het transformeert Afrika van een achtergesteld continent waar alles traag gaat, naar een continent dat meedoet in de online revolutie. Of, zoals Aly-Khan Satchu van Rich het zegt: ‘Plotseling rijden we in een Ferrari. Het is ons moment, en het komt maar één keer.’
Foto's Jaap van 't Kruis
Bankieren per mobiel
Dé mobiele telefoonapplicatie van Kenia is mobiel bankieren. Safaricom, de grootste mobieletelefoonaanbieder van Kenia, heeft zes miljoen klanten die samen maandelijks 140,4 miljoen euro per sms overmaken, volgens het United States Agency for International Development.
Het betalingsgemak van mobile banking heeft het leven van de Afrikaan rigoureus vereenvoudigd. Moest hij eerst uren rijden om huishoudgeld aan zijn moeder te geven, nu kan hij het vanuit zijn tegoed met een sms overmaken. Moest hij eerst een halve dag lopen naar de apotheek, nu maakt hij bedrag en bezorgkosten per sms over. Mensen voelen zich sinds mobiel bankieren een stuk veiliger, omdat ze niet meer met veel cash over straat hoeven.
De reden dat mobiel bankieren hier aanslaat is dat de meeste Afrikanen geen bankrekening hebben. Want daarvoor heb je startkapitaal nodig. Wat vóór het tijdperk van mobiel bankieren overbleef voor de massa waren lange wachtrijen voor het postkantoor, om geld over te maken naar familieleden, scholen, of ziekenhuizen. Mobiel bankieren veranderde dat volledig. Ook in Kenia is tijd geld.