Door: Arnold Karskens 
Gepubliceerd: dinsdag 27 juli 2010 00:55
Update: vrijdag 28 januari 2011 09:14
Talibanstrijders op de vlucht voor offensieven in de buurprovincies destabiliseren Uruzgan.
Op de bazaar van Tarin Kowt ziet een man in donkergroen salwar kameez en een pluizige baard me naderen. Hij verdwijnt in een donker gat tussen de kramen en nadert even later met een hand krampachtig in een zakvest verstopt. Tijd om snel door te lopen. ‘Aanvallen gebeuren vaak met een mes. Ze steken hun tegenstander in de rug of in de nek’, zegt mijn begeleider, ‘politie is niet aanwezig dus de dader kan makkelijk ontsnappen.’
De hoofdstad van Uruzgan is na vier jaar Nederlandse militaire aanwezigheid nog altijd niet veilig. De vice-gouverneur van Uruzgan, Khodai Rahim Khan, ontkwam eind juni aan een aanslag, zegt hij in zijn kantoor. ‘Rond zes uur ging ik naar huis toen een zelfmoordenaar zich naast mijn auto opblies.’ Een foto op een gsm-telefoon toont de beschadigde zijkant van zijn SUV. ‘Ik werd niet geraakt maar drie kinderen op straat werden gedood en vier gewond.’ Hij waarschuwt voor meer geweld: ‘Militaire acties in Helmand en Kandahar drijven de taliban naar Uruzgan.’
Die toestroom van opstandelingen naar Uruzgan duurt al enkele maanden en verandert de sfeer, meent een Afghaanse hulpverlener. ‘De talibs uit Helmand vinden hun strijdmakkers hier maar slap. Ze zouden te veel afspraken maken met de regering om elkaar niet aan te vallen. Dat willen ze veranderen.’
Bonuscultuur
In juni werden in het district Khas Uruzgan elf leden van de bevolkingsgroep Hazara gedood. Het betrof een wraakoefening van een Pathaan die zijn zoon verloor bij gevechten met de buitenlandse troepen. Hij gaf de Hazara van zijn dorp de schuld omdat die vaak buitenlanders van informatie voorzien. Elf willekeurige mannen werden opgewacht en de keel doorgesneden.
De bonuscultuur heeft inmiddels haar intrede in Uruzgan gedaan. Het plaatsen van een kleine bom brengt 20.000 roepies op, zo’n 180 euro, een grote het dubbele. Voor elk slachtoffer wordt 5.000 roepies, zo’n 45 euro, extra uitgekeerd. Vooral groepen gesteund vanuit Pakistan betalen geld. Lokale talibangroepen betalen hun strijders niet of nauwelijks.
‘Na vier jaar hebben de taliban de macht van de mensen gekregen’, verklaart een Afghaanse medewerker van de Amerikaanse hulporganistie USAID de groeiende invloed van de extreem-radicale strijders. ‘De burgers zijn de corruptie van de regering zat. Als ik een probleem heb met een ambtenaar zeg ik het tegen de taliban. Die doden hem vervolgens.’
Hij schat dat van zijn 400 Afghaanse medewerkers er zeker 250 met de taliban sympathiseren. ‘Niet de taliban die onschuldige mensen vermoorden – maar de taliban bestaat uit veel groepen.’ Inwoners reizen voor het beslechten van geschillen naar taliban-rechtbanken buiten de stad. ‘Ook zonder geld kun je daar winnen. Dat is onmogelijk bij de gewone rechtbanken want daar moet je de rechters altijd betalen, anders verlies je.’
Heimwee
Zoals de veiligheid er nu voor staat zal er nooit vrede komen, meent Jan Mohammed Kahn (56). De leider van de Popolzai-stam was van 2002 tot 2006 gouverneur van Uruzgan. Zijn vertrek was een voorwaarde voor de komst van de Nederlanders, omdat hij corrupt zou zijn en concurrerende stammen zou onderdrukken.
In zijn huis mijmert hij met heimwee over zijn regeerperiode. ‘Toen ik gouverneur was, waren alle wegen begaanbaar voor de burgers en regeringsvoertuigen. Van Khas Uruzgan tot Deh Rawod. Voor de weg van Tarin Kowt naar Chora was geen checkpoint nodig, nu zijn er tientallen.’ Volgens de oud-gouverneur snappen de Nederlanders weinig van de lokale machtsverhoudingen en deden ze de laatste vier jaar zaken met onbetrouwbare Afghanen. ‘Overdag zeggen die: we zijn met u. ‘s Nachts zitten ze bij de taliban en zeggen: we staan aan jullie zijde.’
Inktvlek
Staand op een uitkijktoren van Kamp Holland reageert de Nederlandse commandant, brigade-generaal Kees van den Heuvel, tot 1 augustus hoofd Task Force Uruzgan. De inktvlekstrategie, het langzaam uitbreiden van de invloed van de buitenlandse militairen en de Afghaanse regering in de woelige provincie is juist ‘uitstekend’ gelukt. ‘We kunnen de veiligheid in het hele district Deh Rawod, Tarin Kowt en een deel van Chora garanderen. We zien steeds minder aanslagen op de wegen. Dat betekent dat de vrijheid van beweging voor de bewoners van Uruzgan enorm verhoogd is.’
Dr. Ajab Noor, provinciaal-manager van de gezondheidsorganisatie ADHS in Uruzgan spreekt op zijn kantoor diplomatiek van ‘uitdagingen’ als gevraagd wordt naar de veiligheid in Uruzgan anno 2010.
In de centrale districten van de provincie kunnen zijn medici vrij moeiteloos werken maar in de ver weg gelegen districten als Charchino is de actieradius van de regering drie kilometer, die in Khas Uruzgan misschien vijf kilometer. ‘De rest is in handen van de taliban. Ze laten zelfs geen voedsel toe. Eind juni werd de voorraad medicijnen en verband van drie maanden voor het district Khas Uruzgan net buiten Tarin Kowt geroofd.'
Mensenrechten
Dr. Abdul Ghafar Stanikzai, directeur van de Onafhankelijke Afghaanse Mensenrechtencommissie in Uruzgan, spreekt van een verbetering van de mensenrechten in Uruzgan de laatste vier jaar. ‘De rechten van arrestanten zijn beter gewaarborgd. Vroeger zaten ze soms maanden vast. Nu ligt er binnen 72 uur een aanklacht. Zo niet, dan worden ze vrij gelaten.’
Maar excessen blijven. Twee maanden geleden werden voorbijgangers opgepakt nadat een handgranaat drie politieagenten ernstig verwondde. ‘Ze werden geslagen en van een is zelfs zijn arm gebroken.’
Door protesten van president Karzai is het aantal zware bombardementen in Uruzgan het laatste jaar verminderd. Maar in Uruzgan stierven op 21 februari dit jaar 23 inzittenden van drie voertuigen die door Amerikaanse militairen abusievelijk voor talibanstrijders werden aangezien.
S. Tanwir, woordvoerder van het regionale hoofdkwartier van de onafhankelijke Afghaanse mensenrechtencommissie AIHRC in Kandahar stelt dat de westerse strijdmachten te weinig oog hebben voor de burgers en oppert ‘islamitische militairen uit islamitische landen’ in te vliegen. ‘We kunnen dan zien of zij wel de veiligheid kunnen brengen.’
De Pers eist een parlementair onderzoek
Vier jaar Nederlandse militaire aanwezigheid in de Afghaanse provincie Uruzgan roept veel vragen op. Want zijn de 1,4 miljard euro directe kosten van de militaire missie wel verantwoord besteed? Wat is gebeurd met de honderd miljoen euro ontwikkelingsgelden die direct in de kleine provincie zijn gestopt? Was de prijs van 24 gesneuvelde Nederlandse militairen niet te hoog? En hadden de tientallen Afghaanse burgerdoden door Nederlands optreden niet kunnen worden voorkomen?
Vragen waarop de Nederlandse burger een eerlijk antwoord verdient. Wellicht kan de Nederlandse politiek er een les uit leren voor toekomstige militaire missies. Daarom roept De Pers op tot een parlementair onderzoek over de ‘Missie Afghanistan 2006-2010’.