Door: Jan-Hein Strop 
Gepubliceerd: donderdag 29 juli 2010 23:33
Update: vrijdag 30 juli 2010 02:25
BP mag in zijn handjes knijpen: bacteriën eten de olie in de Golf van Mexico zoals hongerige Amerikanen hamburgers.
De beste vriend van oliemaatschappij BP en de Amerikaanse oostkust heet Alcanivorax borkumensis; onzichtbaar voor het oog maar groeiend in een verbijsterend tempo. Favoriete voedsel van dit micro-organisme? Die heerlijke koolstofrijke olie.
Zonder A. borkumensis en zijn tientallen soortgenoten had de olieramp in de Golf van Mexico nog veel erger kunnen zijn. Want als de olie terecht was gekomen in de in de golfstroom die water vervoert naar de Atlantische Oceaan, dan had ze ook de oostkust van de VS kunnen bereiken. Maar dat scenario is niet langer waarschijnlijk, heeft de Amerikaanse oceaanautoriteit bekend gemaakt.
Hoewel het geen geheim is dat olie ook in grote hoeveelheden biologisch afbreekbaar is, zijn de oceaanwetenschappers toch aangenaam verrast door het tempo waarmee de bacteriën hun schoonmaakwerk doen. Een paar weken geleden werd nog gevreesd voor milieuschade ver buiten de Golf van Mexico.
Hopelijk bewijzen bacteriën even goede diensten in de Gele Zee. Door een ontploffing in de haven van de Chinese stad Dalian een kleine twee weken geleden, stroomde daar ongeveer anderhalf miljoen liter ruwe olie de zee in. Dat is slechts een fractie van de hoeveelheid in de Golf, maar niettemin reden voor de overheid de natuur een handje te helpen door 23 ton zelfgekweekte bacteriën in het water te storten.
Hoge golven
Uiteindelijk ruimen bacteriën bij dit soort rampen de meeste rommel op, maar dat kan meestal niet verhinderen dat de olie de kust bereikt. Hoe succesvol de organismen zijn hangt af van allerlei omstandigheden. Jan Boon, toxicoloog die werkt bij zeeonderzoeksinstituut Nioz, weet welke dat zijn.
‘De hoeveelheid zuurstof is van groot belang en de mate waarin die doordringt tot diepere zeelagen door turbulente menging’, legt hij uit. ‘Dat het in de Golf van Mexico laatst flink heeft gestormd was in dit opzicht gunstig. Hoge golven geven meer turbulentie. Ook voordelig voor de groei van bacteriën is de hoge watertemperatuur, althans in de bovenste laag.’
Vaak duurt het wel even voordat de groei van de olie-etende populatie op gang komt, maar in de Golf kan dat sneller gaan dan elders, denkt de toxicoloog. ‘Er zijn daar plekken waar olie natuurlijk uit de grond komt, kleine lekken. Dat geeft de bacteriële gemeenschap een goede start. Dat heb je bijvoorbeeld niet in de Noordzee.’
Sinds de olieramp in Alaska in 1989, veroorzaakt door de Exxon Valdez, is er meer wetenschappelijke belangstelling voor natuurlijke bestrijding van olierampen. Gekeken wordt of het zinvol is om de groei van bacteriën te stimuleren door het toevoegen van mineralen – zoals in kunstmest – en men kijkt welk type bacterie de grootste oliehonger heeft.
Vorige maand meldden Chinese en Amerikaanse onderzoekers (Universiteit van Oregon) een doorbraak. Zij ontdekten met genetische manipulatie een type bacterie dat beter in staat is om de meest giftige en kankerverwekkende stoffen in olie af te breken dan de bekende soorten. Commerciële toepassing laat nog even op zich wachten.
Handig als ze in de laboratoria het tempo erin houden. De volgende olieramp is een kwestie van afwachten.