Door: Mary Dejevsky / The Independent
Gepubliceerd: vrijdag 10 september 2010 00:33
Update: vrijdag 10 september 2010 07:12
Een vrouw als president? Na de Verenigde Staten heeft ook Rusland een verrassende kanshebber. De vergelijking met Margareth Thatcher dringt zich op.
Rusland is nooit dol geweest op vrouwelijke politici. Zelfs in de dagen van de Sovjet-Unie, toen de partij er prat op ging dat zij gelijke rechten voor man en vrouw in het vaandel voerde, speelden vrouwen nauwelijks een rol in het landsbestuur. Een tractor besturen was doodnormaal, maar een leidende rol in de politiek was niet de bedoeling.
Daar komt langzaam maar zeker verandering in. Sterker nog, aan het hoofd van de stad Sint Petersburg staat nu een vrouw die bij de presidentsverkiezingen van 2012 hoge ogen zou kunnen gooien. Al zeven jaar lang is Valentina Matviyenko de gouverneur die de stad met succes leidt. In 2003 werd zij met ruime meerderheid door het volk gekozen, terwijl haar tegenstanders campagne voerden met spandoeken waarop leuzen als: gouverneur is geen baan voor een vrouw. Volgens Matviyenko moeten vrouwen zelf strijd leveren om hogerop te komen.
403 meter
Valentina Matviyenko zou best eens in de voetsporen van leiders als Thatcher en Merkel kunnen treden. De volgende Russische presidentsverkiezingen zijn pas in 2012, maar het is de vraag of Dimitri Medvedev voor een tweede termijn zal gaan en of Vladimir Poetin werkelijk zal willen terugkeren op zijn oude post. Er is een derde mogelijkheid, die Poetin vast niet onwelgevallig zou zijn. Tenslotte was hij ook degene die haar heeft gesteund bij haar kandidatuur als gouverneur van Sint Petersburg. En zonder die steun zou zelfs een vrouw van haar kaliber niet de kans maken die haar nu op grond van haar reputatie kan worden toegedicht.
De carriëre van de 61-jarige Matviyenko begon al op jeugdige leeftijd in de toenmalige Sovjet-Unie. Direct na haar afstuderen in de chemie aan de universiteit van de stad die zij nu bestuurt – toen nog Leningrad – leidde zij de lokale communistische jeugdbeweging in de stad. Al snel klom zij op tot afgevaardigde van de stad onder Gorbatsjov, vervolgens werd ze voorzitter van de landelijke commissie voor vrouw en gezin.
Na de val van de muur werd ze ambassadeur op Malta voor de Sovjet-Unie en tijdens de nieuw gevormde Russische Republiek. Later ook nog ambassadeur in Griekenland. In 1998 werd zij zelfs plaatsvervangend premier van de Russische Federatie.
Nog onlangs mochten wij getuige zijn van haar bekwame presentatie als gouverneur van Sint Petersburg. Zij ging uiterst zelfverzekerd in op vragen en was duidelijk meer ontspannen dan bij een soortgelijke gelegenheid vijf jaar eerder.
Haar prestaties in de stad zijn dan ook duidelijk zichtbaar. Nog voor haar aantreden in 2003, vooruitlopend op het 300-jarig bestaan van de stad, heeft de centrale regering grote investeringen gedaan in de infrastructuur. Matviyenko deed daar nog eens een flinke schep bovenop. Onder haar leiding is de ontwikkeling van de tweede stad van het land in een stroomversnelling geraakt met indrukwekkende nieuwe woonwijken en gigantische commerciële projecten. De sfeer in de stad en de stemming onder de bewoners zijn daarbij zichtbaar verbeterd.
De gouverneur ging controversiële onderwerpen niet uit de weg. Op vragen over de bouw van de hoogste toren van Europa, waar het hoofdkwartier van Gazprom, de Russische gasproducent, gevestigd moet worden, gaf zij uitgebreid antwoord.
Hoewel ze nog steeds achter het gedurfde project staat, dat gegund is aan het bedrijf van de vermaarde Britse architect Norman Foster, leek zij begrip te hebben voor de milieutechnische bezwaren en bereid tot een compromis over de geplande hoogte van de toren van maar liefst 403 meter. De plannen voor de bouw zijn overigens niet alleen omstreden in eigen land. De Verenigde Naties hebben gedreigd de stad de status van cultureel erfgoed te ontnemen als de plannen niet worden aangepast. En premier DimitriMedvedev heeft de stadsbestuurders in een brief gewaarschuwd de klachten serieus te nemen.
Aantrekkingskracht
Later sprak Matviyenko uitvoerig over de bevolkingsopbouw van de stad. De laatste twee jaar is het aantal geboortes in de stad toegenomen, na een jaarlijkse afname vanaf 1990. Ook trekken gezinnen naar de stad uit andere delen van Rusland en de stad Moskou. De cultuur en de kwaliteit van het bestaan in de stad hebben onmiskenbaar aantrekkingskracht. De toename van het aantal toeristen bevestigt het beeld. Sinds haar ambtsaanvaarding is dit aantal meer dan verdubbeld.
Weinig Russische politici houden zich actief bezig met de bestrijding van corruptie. Ook hierin is de gouverneur modern en onorthodox. Niet alleen gemeenteraadsvergaderingen, maar ook veilingen voor de verkoop van grond in de stad zijn rechtstreeks te volgen via internet. Vol trots schetst zij hoe de prijzen van de grond sindsdien zijn opgelopen tot een hoogte van tien keer de prijs van voor de maatregel. Het laat zien hoeveel er aan de strijkstok van corrupte tussenpersonen bleef hangen.
De gouverneur heeft de uitstraling van een bekwaam bestuurder en legt een grenzeloos enthousiasme aan de dag voor de stad die zij in haar armen heeft gesloten. Zelf afkomstig uit de Oekraïne, heeft ze zich als buitenstaander een opvallende status verworven. De gelijkenis met Thatcher en Merkel is treffend. Ook zij zijn afgestudeerd in de chemie. Ook zij waren relatieve buitenstaanders. Ook zij moesten van ver komen om door te dringen tot het centrum van de macht. Het leidt dan ook geen twijfel dat deze gedreven stadsbestuurder klaar is voor het landsbestuur.
En Poetin? Eerder steunde hij Matviyenko als kandidaat voor het gouverneurschap van Sint Petersburg. Over hernieuwde steun voor Medvedev als president van de Russische Federatie lijkt hij nog steeds te twijfelen. Zelf een comeback maken als president? Hij zou zich pas echt onsterfelijk kunnen maken door af te zien van een terugkeer en te gaan voor de eerste vrouwelijke president van Rusland. Dan is hij ook de VS weer eens te slim af.
Positieve discriminatie op zijn Russisch, zeg maar.
De handen vrij
In 2005 werd een nieuwe Russische federale wet van kracht, waardoor gouverneurs worden voorgedragen door de president en daarna al dan niet goedgekeurd worden door het regionale parlement. Een jaar later (nog voor de wet van kracht was), vroeg Matviyenko aan Poetin, toen nog president maar bezig aan zijn tweede en volgens de grondwet laatste ambtstermijn, haar voor te dragen als gouverneur. Poetin zou tenslotte niet lang meer president kunnen zijn om haar die gunst te verlenen. Hij ging akkoord en het parlement van Sint Petersburg nam de voordracht over. Poetins termijn als president eindigde in mei 2008. Matviyenko’s termijn loopt door tot eind 2010. Dan heeft zij haar handen vrij voor het presidentschap. Eerder, in 2000, werd zij al voorgedragen, maar wees de voordracht af. Ruim twee maanden eerder was zij betrokken bij een ernstig auto-ongeluk.