Door: Arjen van der Horst
Gepubliceerd: donderdag 12 juli 2007 21:21
Update: donderdag 12 juli 2007 21:21
Ierland is Nederland gepasseerd op de lijst van rijkste landen in Europa. De opmars is opmerkelijk, twintig jaar geleden was Ierland nog een straatarme boerenstaat.
Sarah O’Donnell kan zich nog goed herinneren hoe ze als jong meisje lange tochten moest maken. ‘Je had twee voeten en twee benen en daar moest je het mee doen. Kleren moesten we met de hand wassen, wasmachines bestonden natuurlijk nog niet. Vaak hadden we geen water en dan moesten we acht kilometer lopen om water te halen. En weer terug natuurlijk. Het leven in die tijd was hard.’
De 94-jarige Ierse was eigenlijk voorbestemd voor een heel ander leven. Net als vele miljoenen landgenoten zochten haar ouders een beter bestaan in de Verenigde Staten. Ze vestigden zich in de staat Montana, waar de kleine Sarah in 1913 werd geboren. Haar verblijf in de Nieuwe Wereld zou niet lang duren. Haar moeder overleed kort na de geboorte en haar vader was niet in staat om voor Sarah te zorgen. Als tien maanden oude baby werd ze teruggestuurd naar de geboortegrond van haar ouders, het schiereiland Ineshowen in het noorden van Ierland. Haar grootouders namen de opvoeding op zich.
Alle inwoners van Ineshowen leefden in die jaren van het land. ‘Paarden hadden we niet, daar waren we te arm voor. We ploegden het land met onze blote handen en een schop. Ook de wegen legden we met de hand aan. De stenen trokken we uit de velden, we sloegen ze met een hamer stuk en stampten ze in de grond.’
Wereld van verschil
Het is een wereld van verschil met het Ierland van 2007. Gloednieuwe asfaltwegen verbinden alle delen van het land met elkaar en slechts een klein deel van de bevolking werkt nog op het land. De werkloosheid behoort met 4,6 procent tot de laagste van Europa, de inflatie is laag (2,6 procent) en de economische groei hoog (5,1 procent in 2006).
En de Ieren zijn vooral rijk geworden. Stinkend rijk. Gemeten naar het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking (41.000 euro) zijn de Ieren inmiddels Nederland gepasseerd op de lijst van rijke landen. Ierland is na Luxemburg het welvarendste land van de Europese Unie.
Ierse exodus
Met de gestegen welvaart is een einde gekomen aan de Ierse exodus die midden negentiende eeuw werd ingezet na een reeks hongersnoden. In 1841 woonden bijna zeven miljoen mensen in het gebied dat tegenwoordig de Ierse Republiek beslaat. De Britse onderdrukking, een bloedige onafhankelijkheidsoorlog en bittere armoede zorgden voor de ene emigratiegolf na de andere. Het bevolkingsaantal daalde tot 2,9 miljoen in de jaren zestig van de vorige eeuw, een absoluut dieptepunt.
Ook Sarah O’Donnell zag veel familieleden vertrekken. ‘O’Donnells vind je overal ter wereld, maar ze komen ook weer terug’, zegt ze met een glimlach. Haar vier dochters vertrokken naar Amerika en haar zes zoons vestigden zich in Engeland. Maar het economische wonder, dat zich begin jaren negentig inzette, werkt als een magneet op de Ierse diaspora. Vijf van tien kinderen zijn inmiddels teruggekeerd naar hun geboorteland en in hun kielzog kwamen tienduizenden andere Ieren, die soms generaties lang in het buitenland woonden. Het bevolkingsaantal is inmiddels de vier miljoen gepasseerd, een niveau dat voor het laatst werd bereikt in 1871.
Het zijn niet alleen geëmigreerde Ieren die terugkeren. Er is een groot aanbod laag betaald werk en dat heeft grote aantallen werknemers uit de nieuwe lidstaten van de EU aangetrokken. Alleen al de Poolse gemeenschap telt naar schatting 150.000 zielen. Voor de Ieren, die zelf altijd de wereld over trokken op zoek naar een beter bestaan, is het een fenomeen waar ze duidelijk aan moeten wennen. In Dublin zijn makelaars onder druk gezet om vooral geen huizen aan Polen te verkopen. Ook zijn er Polen op straat aangevallen. De Ieren lijken xenofobe trekjes te ontwikkelen.
Populaire, moderne, Keltische Tijger
Hoe veranderde de arme boerenstaat waar iedereen uit weg trok in een populaire, moderne Keltische Tijger? Een combinatie van factoren ligt daaraan ten grondslag. De regering investeerde met financiële hulp van de Europese Unie miljoenen in infrastructuur en hoger onderwijs. Een belangrijke impuls was de verlaging van de winstbelasting naar 12,5 procent. De combinatie van het hoge opleidingsniveau, de gunstige belastingtarieven en de lage lonen zorgden voor een stroom aan buitenlandse investeringen. Amerikaanse hightechbedrijven als Dell, IBM, Apple, Microsoft en Hewlett Packard openden vestigingen in Ierland.
De groei wordt mede gedreven door de exploderende huizenmarkt. Steden als Dublin waren de afgelopen jaren één grote bouwput. Eenderde van alle huizen in Ierland is gebouwd in de afgelopen tien jaar. De bouwindustrie levert dan ook duizenden banen op.
Aan het jubelverhaal van de Ierse wederopstanding zit ook een keerzijde. Niet iedereen heeft meegeprofiteerd van de gestegen welvaart. ‘Kijk, zie je die puinhopen daar?’, zegt Denis McGonagle. Hij wijst op de overblijfselen van een gebouw dat in het midden van Ineshowen staat. ‘Dat was nog niet zo lang geleden een textielfabriek. Maar ja, die kon niet concurreren met de textielindustrie in landen als China. Tweehonderd mensen kwamen op straat te staan. Er is niets voor in de plaats gekomen.’
Voor de 70-jarige inwoner van Ineshowen staat de afgebroken fabriek symbool voor de economische situatie in zijn regio. Op het schiereiland is de werkloosheid nog hoog (13 procent) en veel mensen vinden hun emplooi elders in het land. ‘Onze zonen verlaten nog steeds hun geboortegrond, al trekken ze nu naar Dublin om daar in de bouw te werken in plaats van naar Amerika. De regering heeft vooral geïnvesteerd in de oostkust van Ierland en ook veel Europese subsidies zijn daar naartoe gegaan’, verzucht McGonagle.
Toch wil hij niet een al te somber beeld schetsen. ‘Er is veel ten goede veranderd. Tegenwoordig hoef je niet meer druk te maken of je genoeg eten op tafel hebt, die tijden zijn wel voorbij. Maar ik houd mijn hart vast als straks de huizenmarkt inzakt en er minder werk is in de bouw, dan zie je veel gezinnen hier in de problemen komen. Misschien zijn mensen dan weer gedwongen het land te verlaten. Ik hoop dat het nooit zover zal komen. So help me God.’ ‘We ploegden het land om met onze blote handen en een schop’
Boven: De 94-jarige Sarah O’Donnell.
Onder: Steden als Dublin zijn één grote bouwput.
Foto's: Stuart Franklin/Magnum Photos