Door: Andy McSmith, the Independent
Gepubliceerd: donderdag 2 augustus 2007 00:05
Update: donderdag 2 augustus 2007 00:11
Merkwaardige schepsels die onontdekt in het donker
leven, in het ijskoude water onder het ijs van de Noordpool, krijgen
voor het eerst mensen op bezoek. Een Russische miniatuuronderzeeër,
onder leiding van een oude wetenschapper met een enorme borstelige
baard, duikt onder het Noordpoolijs.
Aangezien het zeeleven
daar nog nooit een onderzeeër, of iets dat er ook maar op lijkt, heeft
gezien of gehoord, laten de zeewezens het ding waarschijnlijk voorbij
varen zonder al te veel angst of nieuwsgierigheid.
Maar boven het ijs, in het uiterste puntje van de Noordpool in
Canada, reageert men gealarmeerd op de missie. Canada lijkt aan het
kortste eind te trekken in de strijd om de verovering van het laatste
niemandsland ter wereld. We weten niet wat er precies onder de
Noordpool ligt. Waarschijnlijk onontdekte dieren- en plantensoorten die
wetenschappers fascineren, omdat die levensvormen zich hebben aangepast
aan hoge druk en barre kou. Nu het ijs langzaam smelt door de opwarming
van de aarde, openen zich enorme wateren vol vis. Binnenkort gaan
sleepnetten uit in gebieden waar voorheen slechts ijsberen visten.
Wat er met de dierenwereld op de Noordpool gebeurt, leidt vast niet
tot een nieuw soort Koude Oorlog. De strijd om olie en gas onder de
zeebodem wél.
Tot voor kort was het voor niemand de moeite waard onder de
oppervlakte van de Noordpool te boren omdat de kosten veel te hoog
zouden zijn, onafhankelijk van de opbrengst. Dat is veranderd sinds de
olieprijzen stegen door de snelle ontwikkeling van de Chinese en
Indiase economie.
Er zijn verschillende schattingen over de hoeveelheid olie die onder
de Noordpool ligt. Een mogelijkheid is dat er evenveel oliereserves
liggen als in Saoedi-Arabië. Volgens geologisch onderzoek uit de VS
ligt 25 procent van de onontdekte wereldgas- en oliereserves onder de
Noordpool.
Hierdoor dreigt een nieuwe stormloop op olie waarin vijf landen over
het poolijs gaan klauteren om het eerst bij de bodem te komen. Wat die
strijd betekent voor de natuur van de ijskap weet niemand.
Rusland, Canada, de Verenigde Staten, Noorwegen en Denemarken eisen alle vijf de oceaanbodem onder de Noordpool op. Volgens het internationaal recht heeft elk land controle over 200 zeemijl (320 kilometer) vanaf het ‘continentaal plat’, dat gedefinieerd wordt als ‘onderzeese voortzetting van het territorium van de staat’.
Die definitie heeft bijna overal ter wereld geleid tot internationale overeenstemming, behalve op de Noordpool waar de grenzen op de bodem van de oceaan fel worden betwist.
Een paar jaar geleden zette de Verenigde Naties een speciaal orgaan op, met de grootse naam ‘commissie over de grenzen van het continentaal plat’ om deze problemen te onderzoeken. Ze waren amper begonnen toen de Russen een claim legden op een Pool-gebied groter dan Frankrijk, Duitsland en Italië bij elkaar. Volgens Rusland is dit gebied een uitloper van het Russische vasteland. Deze claim is nog niet opgelost.
135 wetenschappers
De Russen hopen met de expeditie van deze week bewijzen te vinden waaruit blijkt dat het gebied dat ze opeisen ook werkelijk van Rusland is. Vorige week kwamen 135 van de slimste Russen bij elkaar in de noordelijke stad Moermansk. Onder hen specialisten in oceaanstudies, zeebiologie, geofysica en poolonderzoek.
85 van de wetenschappers stapelden zich gisteren in de Akademik Fyodorov, het dieselelektrische schip dat Ruslands vloot aanvoert. Vijftig anderen gingen aan boord van de Rossiya, een ijsbreker op nucleaire energie. Acht helikopters vergezelden de schepen bij hun expeditie door het ijs dat nooit smelt.
Het hoofd van de expeditie, Artur Chilingarov, maakt er geen geheim van dat het doel van zijn missie zowel wetenschappelijk als politiek is. Voor president Vladimir Poetin is een zesde van de landmassa in de wereld niet genoeg, hij lijkt de eerste president van de Noordpool te willen worden. Voor hem is de expeditie ‘heel belangrijk’, zo laat zijn woordvoerder Dmitri Peskov weten.
Heldhaftig
Expeditieleider Artur Chilingarov wijdde het grootste deel van zijn 68-jarige leven aan het bestuderen van de Noordpool. Twintig jaar terug was hij voorpaginanieuws toen hij op heldhaftige wijze een zware expeditie, op een schip dat vastliep in het ijs, ondanks meedogenloos weer tot een goed einde bracht. Hij is nu behalve wetenschapper ook politicus en zit in het Russische parlement.
De minionderzeeër die naar de bodem van de oceaan is gestuurd, tweeënhalve mijl onder het ijs, heeft daar een titaniumcapsule neergezet met daarin een Russische vlag. Daarmee is Ruslands symbolische claim over het gebied een feit.
Lomonlovs Rif
De wetenschappelijke uitdaging van deze expeditie is bijna zo groot als die van de eerste vlucht naar de maan. De druk op de onderzeeër zo diep onder water is immens. Maar het meest ingewikkelde, zei Chilingarov voor hij vertrok, is het ding weer omhoogsturen naar dat ene kleine gaatje, temidden van miljoenen tonnen ijs.
‘Afdalen naar deze diepte, naar de bodem van een van de ruigste oceanen, waar nog nooit iemand is geweest, is een serieuze en riskante opdracht. Daar, in het midden van de oceaan staan, dat is iets waar de mensheid van droomde’, verklaarde Chilingarov. Hij vaart uit als Poetins persoonlijke vertegenwoordiger op de Noordpool. Voor hij ging vertelde hij de Russische media dat de expeditie de ‘noordelijke grenzen van Rusland’ zou vaststellen.
De Russische claim op de Noordpool is gebaseerd op iets dat de Lomonosov Rif heet, genoemd naar wetenschapper Mikhail Lomonosov, die bijna 200 jaar geleden geboren werd op een eiland voor de noordelijke Russische kust.
Lomonovs Rif is een enorm onderwaterrif, 160 kilometer breed en bijna 2.000 kilometer lang, dat zigzagt door de oceaan tussen Rusland en Groenland, af en toe onderbroken door kloven en ravijnen.
De Lomosonov Rif hoort bij Rusland, aldus de Russen. Volgens het Kremlin is het onderwater-Rusland. Vorige maand keerde een onderzoeksteam van geologen terug van een zesweekse reis op een ijsbreker met het ‘sensationele nieuws’ dat de Lomonosov Rif, geografisch gezien, inderdaad vastzit aan Rusland. De krant Komsomolskaya Pravda vierde de ontdekking door een kaart te publiceren waarop Rusland, al lang het grootse land ter wereld, stond afgebeeld met een uitbreiding van 740.000 ijskoude kilometers.
Proefduiken
De expeditie, die Moermansk een week terug verliet, verloopt niet probleemloos. Het leek er even op dat de Akademik Fyodorov niet door het dikke poolijs kwam. En al kort na vertrek haperden de motoren en dobberde het schip hulpeloos in de Barentszzee. De bemanning stuurde een noodsignaal uit dat werd opgepikt door de meevarende onderzeeër. Maar tegen de tijd dat de onderzeeër het schip te hulp wilde schieten, deden de motoren het alweer en kon de expeditie verder.
Ook was het even spannend toen de bemanning van het schip erachter kwam dat een niet-Russische vliegtuig hen achtervolgde. Het bleek een NAVO-vliegtuig uit Noorwegen te zijn.
Afgelopen weekend bereikte de expeditie veilig het noordelijkste puntje van de Franz Josef Land-eilandengroep. Daar maakten de twee bemande mini-onderzeeërs, de Mir 1 en de Mir 2, proefduiken naar de bodem van de oceaan. Ze bereikten dieptes van zes tot acht kilometer, nog niet eenderde van de diepte die de onderzeeërs moeten bereiken. Maar de experimenten bewezen in ieder geval dat de boten functioneren in het koude water onder de ijskap.
Canadezen
Als alles goed gaat, kunnen Chilingarov en zijn mannen zich scharen bij grote namen als Yuri Gagarin, de eerste man in de ruimte. Maar de ruzie over de oceaanbodem lost het niet op.
Het Lomonosov Rif is als een enorme onderwaterweg van Rusland naar Groenland en Canada. Dus, als de Russen claimen dat het Rif ervoor zorgt dat de bodem van de Noordpool van hen is, kunnen de Canadezen en de Denen (die soevereiniteit over Groenland hebben) hetzelfde beweren.
Drie jaar terug maakte de Canadese regering 52 miljoen euro vrij voor onderzoek naar de Canadese zeegrenzen. Canadese wetenschappers zijn bezig met seismologische studies van het Lomonosov Rif. Maar Canada heeft maar één ijsbreker voor dit soort klussen en heeft er minstens nog één nodig. De Denen zijn ook bezig Noordpoolzeebodem op te eisen en werken samen met de Canadezen in hun ontdekkingstocht.
Moet de rest van de wereld zich iets aantrekken van wie deze strijd om olie gaat winnen? Het beeld dat bij milieuorganisaties overheerst is dat oliemaatschappijen het natuurlijke evenwicht in Siberië en Alaska al hebben verpest. En dat het beter zou zijn als iedereen afblijft van de onverstoorde, bevroren schoonheid van de Noordpool.
Zelfs zonder oliemaatschappijen die het ijs vertrappelen is de ijskap al in een alarmerend tempo aan het verdwijnen. Het kromp de gehele vorige eeuw beetje bij beetje, een proces dat het afgelopen decennium is versneld door opwarming van de aarde.
‘Elk land dat op olie afstormt in tijden van de opwarming van de aarde is zeer onverantwoordelijk bezig’, aldus Ben Stewart van Greenpeace. ‘Los van de vraag wat het betekent voor de ongerepte natuur op de Noordpool, moeten landen zich richten op alternatieve brandstoffen, niet op fossiele.’Als Rusland de oceaanbodem opeist, kan Canada dat ook doen