Door: Arjan Terpstra
Gepubliceerd: woensdag 3 oktober 2007 22:55
Update: woensdag 3 oktober 2007 22:57
De Japanse animatiestudio Ghibli veroverde de wereld met tekenfilms als Spirited Away en Princess Mononoke. De handgetekende sprookjes zetten zich af tegen moderne technopulp. Vanavond begint in de Melkweg in Amsterdam een Ghibli-filmreeks.
Vraag de Japanse animatiestudio Ghibli niet om te snijden in een productie. Toen Miramax-directeur Harvey Weinstein namens Disney suggereerde Princess Mononoke (1997) voor de Amerikaanse markt in te korten, kreeg hij per kerende post een authentiek samoeraizwaard toegestuurd. Daarbij gevoegd een snedige boodschap: no cuts.
De anekdote illustreert de ethiek van de studio. Heb respect voor het verhaal, voor de compositie, voor de verteller. Ghibli is trots op het Japanse gehalte van de films: kaskrakers als Spirited Away (2001) en Princess Mononoke zijn tot in hun poriën met traditie gevuld. Het primaire kleurpalet, de cartooneske personages en simpele, geometrisch opgezette wezens verwijzen direct naar de Japanse wortels van de hedendaagse manga (strips) en anime (van het Engelse animation). Wortels die verder teruggaan dan Walt Disney, dan de Verenigde Staten zelfs.
Spirited Away en Howls Moving Castle(2004) waren in Nederland een filmhuissucces, maar de meeste andere films zijn hier vrij onbekend. Voor de mensen die de smaak te pakken hebben of de grote titels nog niet hebben gezien, organiseert Melkweg Cinema in Amsterdam een filmreeks. Naast bovenstaande titels zijn minder bekende werken als The Cat Returns(2002) en Tales from the Earthsea(2006) te zien. Ook beleeft de ecologische parabel Pompoko (1997) zijn Nederlandse première. De meeste titels zijn overigens op dvd verkrijgbaar.
Studio Ghibli is opgericht in 1985. Tekenaars Hayao Miyazaki en Isao Takahata konden zich niet vinden in de staat waarin manga (strips) en anime (tekenfilms) zich in die tijd bevonden. Manga bestond als kunstvorm sinds na de Tweede Wereldoorlog, toen Osamu Tezuka naar Amerikaans voorbeeld strips en animaties uit ging geven. De ‘Japanse Walt Disney’ opende de weg naar sciencefictionverhalen, naar technologische sprookjes. Anderen voegden geweldsfantasieën aan Tezuka’s pacifistische universum toe. In de jaren tachtig schoot de technoporno die daaruit voortkwam te ver door en leek het of alle verhalen zich in onpersoonlijke, postapocalyptische situaties afspeelden.
Miyazaki en Takahata zetten de ramen open met sprookjes waar je verliefd van wordt. Een film als de kinderfavoriet My Neighbour Totoro(1988, niet in Amsterdam te zien) hield zich verre van harde werelden als Otomo’s Akira (1988) en gespleten hoofdpersonen met hun vervreemdende innerlijke conflicten (‘ben ik mens of ben ik robot?’). In plaats van stadse en moderne technopulp kwam de relatie mens-natuur centraal te staan, vaak in arcadische setting met ouderwetse gemeenschappen en traditionele mores. In lijn daarmee werd lang vastgehouden aan ‘eerlijk handwerk’: pas in de laatste films werd de computer mondjesmaat toegelaten. Handwerk dat zich niet beperkt tot goed tekenwerk: Miyazaki wordt door de fans bewierookt vanwege zijn scripts, ‘cameravoering’ en timing.
Een ander compliment betreft de ‘werelden’ die Miyazaki & co ons voortoveren. Zonder uitzondering is de omgeving waarin de hoofdpersonen ronddwalen bizar, magisch, fantasierijk, zoals de kattenwereld waarin het tienermeisje Haru in The Cat Returns verzeild raakt, of het geestenhotel uit Spirited Away. Prachtige werelden waarin je zelf eens rond zou willen dwalen, of misschien in een droom al eens geweest bent. Het zijn deze werelden die iedereen voor studio Ghibli innemen, samoeraizwaard of niet.