Door: Remco Tomesen 
Gepubliceerd: zondag 16 november 2008 23:48
Update: maandag 17 november 2008 09:17
Bosbank, nahuwelijk en rokerskerk. Het zijn enkele kandidaten voor de titel ‘Woord van het Jaar 2008’.
Of swaffelen een blijvertje is, is nog maar de vraag. Pas als een nieuw woord drie jaar lang de landelijke media weet te halen, dringt het mogelijk door tot de Van Dale. Voor wie het trouwens nog niet weet: swaffelen is ‘het (mannelijk) geslachtsdeel laten slingeren en moedwillig tegen een object aantikken’.
| Het swaffelen van de Taj Mahal leidde tot een rel en een titelkandidaat.
De honderd woorden die meedoen aan de Woord van het Jaarverkiezing zijn woorden die dit jaar voor het eerst in de media verschenen. Swaffelen is zo’n woord. Onder groepen jongeren was het woord al langer bekend, maar er was een rel voor nodig om het onder de aandacht van journalisten te brengen. Zij gingen er over schrijven nadat een leerling van school werd gestuurd die tijdens een studiereis naar India de Taj Mahal had ‘geswaffeld’. De scholier had dit gefilmd en op YouTube gezet.
Als er de komende jaren geen nieuwe mediagenieke swaffelrellen zijn, ondergaat het woord hetzelfde lot als ‘kofferbakmoord’ en ‘metselmoord’. Die woorden waren de afgelopen jaren een periode veel in het nieuws. Tot de rechter uitspraak deed en de moordwoorden verdwenen uit de kranten. ‘Ze voldeden dus niet aan het ‘drie jaar lang in de media verschijnen’-criterium voor plaatsing in De Dikke Van Dale’, zegt Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke van Dalen en schrijver van het boek Woord van het Jaar 2008, dat morgen verschijnt.
In het boek staan honderd nieuwe woorden: kandidaten voor de Woord van het Jaarverkiezing. Vanaf 1 december kan iedereen op internet stemmen op tien woorden uit een ‘shortlist’. Van Dale, het genootschap Onze Taal en Dagblad De Pers organiseren dit jaar voor de tweede keer de verkiezing.
Het jaar 2008 was uiteraard het jaar van de financiële woorden. ‘Het woord systeembank stond in 1989 voor het laatst in de krant. Ook een krant als het Het Financieele Dagbladheeft het woord bijna twintig jaar niet opgeschreven’, zegt Den Boon. ‘Maar nu vraag je aan je partner of ze haar spaargeld wel bij een systeembank heeft staan’.
De crisis ‘rondom de banken’ heeft dit jaar steeds een andere naam gekregen. Eind vorig jaar, toen er problemen waren in de Verenigde Staten, was er volgens Den Boon nog niet eens een fatsoenlijke vertaling. Kranten hadden het over ‘subprimecrisis’. Die werd vervolgens een hypotheekcrisis. Vervolgens kregen mensen ook problemen met andere vormen van krediet, zoals de creditcard. Kredietcrisis werd het meest gebruikte woord. Toen vielen de banken om: er ontstond een ‘bankendomino’. Den Boon: ‘We kregen een bankencrisis’. Nu slaat de crisis over naar de zogenaamde reële economie, en is het tijd voor de volgende x-crisis.
De honderd woorden die meedoen aan de Woord van het Jaarverkiezing, zijn geselecteerd uit in totaal zo’n 900 nieuwe woorden die Van Dale dit jaar heeft ontdekt in kranten, op internet en op televisie. Dat is een gemiddeld aantal nieuwe woorden, zegt Den Boon. ‘In jaren dat een nieuwe technologie ontstaat, zie je dat er iets meer nieuwe woorden bijkomen’. Voor liefhebbers van nieuwe woorden zal het waarschijnlijk afzien zijn in 2009. Den Boon: ‘Als het economisch wat achteruitgaat, zie je ook minder nieuwe woorden. Er wordt dan namelijk minder nieuwe technologie op de markt gebracht.’