Door: Arjan Terpstra
Gepubliceerd: maandag 22 december 2008 00:52
Update: maandag 22 december 2008 00:55
‘Het grote succes van Kolonisten is vooral bepaald door vrouwen’
Eén spel, zesentwintig vertalingen. Een spel met tientallen uitbreidingen en varianten, allemaal even succesvol. Een spel dat wereldwijd meer dan elf miljoen keer over de toonbank ging en in Nederland deze maand met een nieuwe editie zijn tienjarig jubileum viert. En op elke doos, op elk spelregelboekje staat: Een spel van Klaus Teuber.
Van wie?
Van Duitser Klaus Teuber. Bouwjaar 1952. Voormalig orthodontist, maar vooral spelontwerper van beroep. Heeft zoveel spellen op zijn naam dat er een heuse ludografie (een uitputtende spellenlijst) voor nodig is om ze allemaal op te sommen. Haalde op spellenbeurzen meer trofeeën binnen dan wie dan ook en brak met Kolonisten de Amerikaanse markt open voor Europese designerspellen.
Hoe doe je dat? ‘In elk geval door een spel voor vrouwen geschikt te maken’, zegt Teuber. ‘Bij Catan besloot ik dat handel de basis moest zijn, en niet oorlog. Gebruik strijd als thema en je hebt een mannenspel. Niets mis mee, maar als vrouwen je spel omarmen, bereik je de hele familie. Ik ben ervan overtuigd dat vrouwen verantwoordelijk zijn voor het massale succes.’
Voor wie de afgelopen tien jaar op Pluto heeft gewoond: Kolonisten is een spel waarbij de spelers zo snel mogelijk een eiland bezetten met dorpen, straten en steden. Dat eiland bestaat uit een aantal kartonnen tegels, die in willekeurige volgorde aan elkaar gelegd worden. Om wegen aan te leggen heb je grondstoffen nodig, en die krijg je door een dorpje aan een speeltegel met bijvoorbeeld een graanveld of een bos (hout) te bouwen. Omdat het lastig is de juiste bouwmaterialen te verzamelen, moet er slim gehandeld worden, met tegenstanders die er ook op uit zijn het eiland te bezetten. De eerste speler met twaalf ontwikkelpunten wint, maar voor het zover is, vloeien er heel wat zweetdruppels.
De basis van Kolonisten ligt in de leeshonger die Teuber als kind had. ‘Ik ben altijd gek geweest van ontdekkingsreizigers. Boeken over Vikingen heb ik verslonden. Het idee dat ze naar Amerika zeilden en kleine koloniën vestigden zonder een idee van wat ze tegemoet gingen heeft me nooit meer losgelaten. En dat wilde ik na kunnen spelen. Hoe overleef je op een vreemde kust?’
De eerste Siedlers von Catan-doos rolde in 1993 van de band. Maar er zat zeker drie jaar ontwikkeltijd aan vast. Teuber begon met een te groot idee: een reusachtige wereld waarin alle elementen van kolonisatie aan bod kwamen. Teuber: ‘Oorlogvoeren was al snel geen optie meer, hoewel het natuurlijk een historisch gegeven is dat koloniën zonder wapens niet hebben bestaan. Maar waarom zou ik oorlog in een spel willen stoppen? Los van de morele kant van de zaak is het gewoon vervelend om je zorgvuldig opgebouwde positie kwijt te raken aan een destructieve tegenstander.’
‘Er moet ook niet te veel geluk in het spel zitten, en ook niet te veel controle. Als je al precies weet wat je volgende week dinsdag doet, wordt je leven snel saai. Hetzelfde geldt voor spellen: er moet af en toe iets onverwachts gebeuren om de aandacht erbij te houden. Maar ook weer niet te gek: als je geen grip meer hebt op de situatie gooi je het bord aan de kant.’
Sinds de lancering van de eerste Kolonisten-doos in 1993, zijn er tientallen uitbreidingen en varianten op de markt gekomen. Denk daarbij niet aan luie kopieën van het origineel; Teuber weet telkens nieuwe spelmechanismen in te bouwen die een uitbreiding nét weer even anders maken. Voor twee personen kwam er bijvoorbeeld een kaartspel, dat heel anders speelt dan het bordspel voor vier personen. Voor de vakantie kwam er een handzaam dobbelspel op de markt dat meer op Yahtzee lijkt dan op Kolonisten, en een zespersoons-versie van het oerbord.
De laatste belangrijke toevoeging is het online Kolonisten-spel. Wat heeft de bordspellenkoning op internet te zoeken? Teuber: ‘Ik ben er het type mens niet naar om internetspellen te ontwerpen. Dat is een heel andere wereld. Maar ik zie wel in dat het online spelen van Kolonisten een perfect middel is om mensen naar het bordspel te leiden. Want hoe aantrekkelijk online spellen ook zijn, uiteindelijk is Kolonisten een gezelschapsspel, en dat speel je bij elkaar, aan een tafel met chips en cola.’