Door: Dirk Koppes 
Gepubliceerd: vrijdag 15 mei 2009 00:35
Update: vrijdag 15 mei 2009 09:18
De rusteloze romanticus reist niet meer. Starend naar een alarmoranje dobber schrijft hij voor zijn nalatenschap. Na ruim 3 jaar komt Tommy Wieringa met een opvolger voor zijn bestseller Joe Speedboot.
Peinzend staart de dandy naar buiten. Vanaf zijn vaste plek in hotel Americain kan hij de nieuwe Rabozaal van de Amsterdamse Stadsschouwburg zien, eindelijk bevrijd van de bouwsteigers. Kan hij met zijn nieuwe roman Caesarion het succes van Joe Speedboot evenaren?
De bestseller van 300.000 exemplaren werd als vaandeldrager van een nieuwe lichting polderromans binnengehaald. Het verhaal van een groep jongens die zelf een vliegtuig wil bouwen (verteld vanuit een rolstoel), trok een breed lezerspubliek. Kan Tommy Wieringa dit overtreffen met een verhaal over een narcistische jongeman die zijn vader en moeder wil redden, die opgroeit in het zwoele Alexandrië en het kille Engeland, en de hele wereld over reist om nergens thuis te komen?
Foto’s: Klaas Jan van der Weij
‘Eerlijk gezegd tuur ik in een zwart gat. Het kan nu voor mij alles wezen, of helemaal niets. Ik probeer te bedenken wat ik de afgelopen drie jaar aan het doen was. Toen wist ik wat ik wilde met dit boek. Nu ben ik eruit gevallen.’ Eigenlijk een soort podiumangst van een acteur bij zijn première. ‘Ik weet niet meer wat ik heb gedaan, ik twijfel aan alles. Pas over een half jaar, als de droesem is neergeslagen, zal ik beter kunnen zien waar Caesarion voor staat.’
‘Het blijft vreemd’, concludeert hij, ‘de afgelopen drie jaar was ik in gezelschap van me myself and I, nu sta ik in het voetlicht en is mijn roman onderwerp van algemene bespreking. Ik kan niet verzinnen waar anderen zwakke punten zien. Waar ben ik te raken, hoe is het boek te raken?’ Aan de andere kant verheugt hij zich op de discussie, ‘Caesarion vraagt om weerklank.’
Op een herhaling van het succes van Joe Speedboot durft hij niet te hopen. ‘Het heeft het leven gemakkelijker gemaakt. Maar ja, dat was dat boek. Nu begint het gewoon weer op nul.’
Toch is het publicatiegat tussen twee romans niet volledig, hij publiceerde reisverhalen en essays heeft de laatste twee jaar een vaste column op dinsdag in dagblad De Pers. ‘Heerlijk om eens per week iets af te hebben. Zo’n roman is nooit af, die sleept zich voort. Wekelijks door die column een zeker geluk voelen, endorfine op te roepen. Ik heb zoveel materiaal dat niet voor een roman geschikt is. Ik heb intussen een columnverstand ontwikkeld, zie meteen of het past. Zet daar de roman tegenover, een vreemd, gruwelijk moeilijk genre.’
Toch ziet hij er niet uit als een gekwelde romanticus, die aderlatingen nodig heeft om de creatieve stroom te laten stromen. ‘Het is een raar beroep, het is niet uit te leggen wat je aan het doen bent. Het is nogal wat, zo’n ding. Punt is dat je de lengte, de duur van de roman nodig hebt om onder de huid van een personage te kruipen, om werkelijk te kunnen begrijpen hoe zijn innerlijk raderwerk functioneert. Hoe kun je de dynamiek tussen een paar mensen leren begrijpen? Al die facetten van duisternis en woede, van begeerte en naijver, zet die maar eens goed op papier.’
Fata morgana
Het begon allemaal met een oerknal in 2002. ‘In een flits zie je het ontstaan, het verloop en het eind van het ding voor je. Vervolgens ben je drie jaar water en klei aan het aandragen om deze fata morgana te materialiseren. Die flits weet niets, reist voor alles uit. Schrijven is alleen maar de uitwerking daarvan. In het begin heb ik alleen de paspoortgegevens van de personages. Aard en wezen ken ik niet, die moeten uit het verhaal tevoorschijn komen.’
In Caesarion speelt de ultieme driehoeksverhouding een centrale rol. Niet die van Jezus, Zijn Vader en de Heilige Geest, maar van de eeuwige vader-moeder-zoon-eenheid. ‘Dat heeft er van het begin ingezeten. De afwezige vader Bodo Schultz, de al te aanwezige moeder en de zoon Ludwig die probeert uit te vinden wat zijn rol is. Hij reist de wereld over, van Alexandrië via Engeland en Praag naar LA. Maar Ludwig reist niet voor zijn plezier, niet om de wereld te zien.’
Heel anders dan Wieringa zelf, die in Ik was nooit in Isfahaan uitgebreid verslag deed van zijn omzwervingen. De rusteloze romanticus die zich nergens thuis voelde. Die tijd is voorbij, ‘ik reis vooral gericht naar plaatsen waar de roman zich afspeelt. Voor Caesarion heb ik in 2004 Panama bezocht, om daar de jungle te gaan zien. Ludwigs vader heeft zich daar verscholen. Ik wil daar rondlopen, want ik ben ongelovig als een Thomas. Met inzet van al mijn zintuigen wil ik zo’n situatie in de jungle eronder krijgen, binnen het domein van de taal krijgen.’
Vroeger had hij daar meer tijd voor. Nu wil hij romans schrijven, steeds dikkere romans. ‘Het is fijn om hier in Nederland te werken. Dat eindeloze weggaan had ook te maken met gevoelens van misplaatstheid. Ik voelde me niet op mijn gemak, die onrust bestreed ik met omzwervingen. Door een jeugd in de Antillen heb ik een langdurige thuiskomst in Holland doorgemaakt. Inmiddels maak ik doelgerichte reizen, want het leven is niet eindeloos. De vergetelheid, de houtworm van de eeuwigheid knaagt aan mijn stoelpoten. Ik moet een beetje voortmaken. Kijk naar Martin Bril of Adriaan Jaeggi. De zeis maait vroeg voor sommigen. Het geeft me een toegenomen gevoel van urgentie. Godverdomme nou. Ze houden me bezig, die twee snuiters.’
Even terug naar de nieuwe roman, die zijn eeuwige roem moet verzekeren. Een hoofdpersoon Ludwig noemen, is dat niet volstrekt over de top? ‘Het fraaie schepsel Cicciolina, pornoster en later kort parlementslid in Italië, vermenigvuldigde zich met kunstenaar Jeff Koons, ze noemden hun zoon Ludwig Maximiliaan… Die zoon is nu 16 of 17. Ik wilde wel eens weten hoe dat in zijn werk gaat in zo’n gezin.’ Bij die fascinatie ligt het begin van Caesarion.
Moederfantasie
De Ludwig in de roman heeft het niet erg getroffen. Fantaserend over zijn moeder bevlekt hij zichzelf, zoekend naar zijn vader vernietigt hij zijn enige kans op geluk. ‘Ludwig offert zichzelf om zijn ouders te redden. Die zitten daar niet op te wachten. Gezonde, enigszins normale relaties tussen kinderen en ouders zijn zeer moeilijk. De Grieken schreven er al over, denk aan de Oedipus van Sofokles. We moeten het erover hebben wat een vader moet zijn, wat zijn rol is. Ik heb de indruk dat veel vaders dat niet zo goed weten en er een weinig krachtige invulling aan geven. Een vader heeft de ongelooflijk belangrijke rol zijn vrouw toe te eigenen en zijn zoon het huis uit te schoppen.’ Vader Bodo slaagt daar niet in. ‘Ludwig leert van hem slechts volstrekte illusieloosheid, geen enkel verlangen te koesteren.
Feitelijk heeft Ludwig nergens iets te zoeken. ‘Als barpianist kan hij overal werken, hij leeft in de verspreiding. Later in het boek verandert dat, leert hij zichzelf te doorgronden en zonder verwachtingen te leven.’
Opgaan in het niets, het is een mooi doel om naar te streven. ‘Ik ervaar dat het sterkst bij het vissen, het verdwijnen in een punt. De concentratie op een dobber, die bevat eigenlijk alles. Twee vormen van begeerte, een aan de wal en een andere onder water. Om in die brandweerrode of alarmoranje punt te verdwijnen, dat is opperste concentratie en gedachteloosheid tegelijk.’
Imago
Een dandy met een hengel, dat botst nogal met Wieringa’s publieke imago. ‘Een jasje draag ik als ik met mijn scootertje naar de stad kom. Echt, vissen is hartstikke goed voor je, daar word je heel kalm van. Het allerleukste is met vrienden. Naast elkaar zitten in het riet, iets mompelen, een boek bespreken, onreine gedachten doornemen.’
Foto: Viviane Sassen
De roman
Ludwig Unger komt voort uit het huwelijk van twee beroemdheden, en
was voorbestemd van hun beider talenten de vermenigvuldiging te zijn.
De zoon van Julius Caesar en Cleopatra werd Caesarion genoemd, kleine
Caesar. Het is ook de koosnaam die Ludwig Unger van zijn moeder krijgt.
Met haar woont hij op een eroderende klif in Oost-Engeland. Na iedere
winter is de zee hun huis dichter genaderd, net zo lang tot het
vergaat. Een odyssee begint. Caesarion is een geschiedenis over
schoonheid en verval, over de knellende band tussen moeder en kind, hun
trouw en ontrouw, en ten slotte, wanneer deze dingen zijn verteld, over
het belang jezelf ten offer te brengen.
Tommy Wieringa schreef onder meer de romans Alles over Tristan en
Joe Speedboot. Van de laatste werden in vier jaar tijd meer dan 300.000
exemplaren verkocht. Wieringa is vaste columnist van De Pers.
