Door: Marcel van Engelen
Gepubliceerd: maandag 25 januari 2010 22:05
Update: maandag 25 januari 2010 22:05
De integratie is aan het lukken, betoogt Frans Verhagen in zijn nieuwe boek.
Tien jaar oud alweer is Het multiculturele drama. Het opiniestuk van PvdA-denker Paul Scheffer verscheen op 29 januari 2000, brak het aanzwellende debat open en de titel promoveerde tot de toestand van het land.
Wat betoogde Scheffer ook weer? Werkloosheid, armoede en criminaliteit hopen zich op bij etnische minderheden. Mede door de islam staat de maatschappelijke vrede onder druk. Daar zullen leraren, agenten of verplegend personeel steeds meer last van krijgen. Integratie is eerder uitzondering dan regel. We moeten af van de kosmopolitische illusie.
Foto: Hollandse Hoogte
Het was nog voor 9/11, de opkomst van Fortuyn en de moord op Theo van Gogh. Je zou zeggen: dat heeft die Scheffer aardig gezien.
Zo niet journalist, socioloog en Amerika-kenner Frans Verhagen. Hij vond Scheffer direct al ‘een tobber’ en beoordeelt diens boek van zeven jaar later, Het Land van Aankomst, als ‘gesombermans en filosofisch geneuzel’. Verhagen zag zijn (allochtone, want half Chinees-Amerikaanse) kinderen samenspelen met schoolvriendjes van alle kleuren in Amsterdam-West, proefde bij hun ouders dezelfde ambities als bij hemzelf en constateerde ook op de markt in Bos en Lommer weinig problemen. Hij besloot een toegankelijk tegenboek te schrijven dat deze week verschijnt. De titel verwijst naar integratie: Hoezo Mislukt?
De kern van zijn betoog is al vaker verwoord. ‘Het is goed mogelijk dat die (maatschappelijke) vrede inmiddels ernstig wordt bedreigd,’ schrijft Verhagen, ‘maar dat komt niet doordat het zo slecht gaat met de integratie. De reden is eerder de polarisering en de vergroving van het debat.’
Aardig is wel dat hij tien jaar na Scheffers drama alle rapporten en onderzoeken nog eens op een rijtje zet – drie jaar werk – en zijn oorspronkelijke optimisme vasthield. Verhagen kan weliswaar niet om de problemen heen: taalachterstanden van soms wel twee jaar bij het verlaten van de basisschool, Turkse en Marokkaanse mannen die achterblijven in het hoger onderwijs, Antilliaanse en Marokkaanse jongens die zich opvallend vaak bezondigen aan criminaliteit en een twee keer zo hoge jeugdwerkloosheid onder allochtone jongeren als bij autochtone (nog voor de crisis, in 2007). Edoch, hij zet daar de vooruitgang tegenover die de tweede generatie allochtonen heeft gemaakt – in onderwijs, banen, deelname aan cultuur en politiek – en concludeert: het glas is driekwart vol. Ook beaamt hij dat etnische groepen vaak in hun eigen circuit leven, maar dat is niet erg.
De mening van Marco Pastors van Leefbaar Rotterdam: Frans Verhagen is als de woordvoerder van het Iraakse regime die maar bleef volhouden dat Bagdad niet werd aangevallen. Tofik Dibi, GroenLinks: ‘Dit boek (...) markeert de volgende fase van het integratiedebat.’ Zelf was Verhagen jaren actief voor D66. In 2007 deed hij een gooi naar het voorzitterschap.
U verwijst vaak naar de VS. Stapt u niet te makkelijk over de verschillen heen? Nederland is klein, autochtone inwoners zien het niet als immigratieland en migranten zijn voor de helft moslim.
‘Nederland is geen Amerika, inderdaad, de integratie verloopt hier veel sneller. Dankzij onze verzorgingsstaat, waar je veel op kunt aanmerken, zit twaalf procent van de tweede generatie allochtonen op de universiteit. Dat zijn vaak studenten met analfabete ouders. Zij hebben een enorme sprong gemaakt. Dat het moslims zijn, daar heb ik geen boodschap aan. Het gaat erom dat ze zich aan de wet houden. Bovendien: ook de secularisering gaat razendsnel.’
Veel Nederlanders vinden dat verworvenheden als vrijheid van mening onder druk staan, zijn bang voor terreur. Is dat ten onrechte?
‘In Nederland is één gek geweest die Theo van Gogh heeft vermoord. Ja, dat heeft een enorme impact gehad. Nee, ik kan niet uitsluiten dat zoiets nog eens gebeurt. Maar laten we wel zien wat de tendens is. Het is te makkelijk om steeds die ene mafkees naar de tv-studio halen die niet wil opstaan voor de rechter en daar mevrouw Verdonk tegenover zetten. Een meerderheid van de moslims komt zelden of nooit in de moskee.’
‘Ik denk dat de groep die PVV stemt, al bestond voor 9/11. Ze zijn bang voor de islam, zeker, maar Wilders’ obsessie ermee wordt zijn neergang. Zijn kopvoddentax ging veel aanhangers te ver. Ze zijn kwaad op het systeem, bang voor verandering.’
U kunt niet om de werkelijke problemen heen, zoals met Marokkaanse jongens. U zegt: heeft tijd nodig, komt goed. Wat heeft de samenleving eraan dat het misschien over 20 jaar voorbij is?
‘Je moet de juiste context én omvang aangeven. Dit is geen integratieprobleem, dit is een jongerenprobleem. Autochtone jongeren zorgen ook voor overlast, kijk naar Hoek van Holland. En ook autochtone jongeren vallen uit op het vmbo.’
Verhagen noemt de meeste problemen ‘gewoon’ sociaal-economisch. ‘Natuurlijk, Marokkaanse jongens zijn oververtegenwoordigd in de criminaliteitscijfers. Zij hebben moeite met autoriteit en kampen met een gebrek aan sociale controle. Maar hoeveel zijn het er nu? Bij de echte criminaliteit gaat het om een paar honderd jongens. Die moet je hard aanpakken. Bij de meesten houdt het criminele gedrag boven hun 25e op.’
U vindt dat media en politici de problemen chargeren. Maar u schiet weer terug in het oude liedje: er is niks aan de hand.
‘Gemeten naar de belangrijkste maatstaven – opleiding, werk, deelname in politiek en cultuur – gaat het heel goed met de integratie. Natuurlijk hebben Scheffer en anderen een functie gehad. Het politiekcorrecte denken is doorbroken, dingen kunnen benoemd worden. Maar nu worden alleen de problemen benoemd. Dat is onterecht, en unfair.’
U schrijft zelf dat mensen vooral in hun eigen groepje leven. Veel autochtonen hebben een clichébeeld van allochtonen. Een kwart van de allochtonen denkt erover te vertrekken. Succes?
‘Je moet een onderscheid maken tussen eerste en tweede generatie. De tweede generatie is maatschappelijk actief, werkt, staat met twee benen in de Nederlandse samenleving. In hun vrije tijd verkeren ze vaak in hun eigen groep. Nou en? Dat geldt ook voor autochtonen en het zal veranderen. Sommige moslims hebben conservatieve opvattingen, maar dat hebben veel niet-moslims ook. Politici hebben de morele plicht meer te praten over de successen van de integratie.’