Door: Tommy Wieringa » Meer columns van Tommy Wieringa
Gepubliceerd: maandag 8 maart 2010 21:58
Update: maandag 8 maart 2010 22:00
Ik las De barbaren van Alessandro Baricco en dacht aan de
Boekenweek. Ik zal dat uitleggen. De barbaren onderzoekt hoe de wereld
die we kenden, die goede oude wereld met haar trage, kwalitatief
hoogwaardige bewegingen, langzaam is overgenomen door de barbaarse
waarden van snelheid, spektakel, commercie en verpletterende
oppervlakkigheid.Het is een proces dat je
intuïtief begrijpt, je ziet er overal om je heen de details van, de
afzonderlijke delen waarin je het geheel meent te herkennen – maar het
hele ding, het totale proces, dat zie je nooit. Baricco doet een
fantastische poging ons het hele dier te laten zien, en niet alleen de
delen waaruit het is samengesteld. Op een paar deelgebieden die hem
interesseren, analyseert hij hoe de barbaren het terrein hebben
veroverd en aangepast aan hun behoeften: wijn, voetbal en boeken. Heel
kort gezegd: op elk van deze gebieden heeft een nivellering
plaatsgevonden, die in het geval van wijn leidde tot hollywoodwijn, in
het voetbal tot totaalvoetbal en in het boekenvak tot het regime van de
top 10. Op elk van die gebieden regeren nieuwe waarden, die alles te
maken hebben met oppervlakkig genot dat voor iedereen beschikbaar en te
begrijpen is. Over wijn schrijft Baricco: ‘Nog een aanwijzing:
hollywoodwijn is eenvoudig en spectaculair. Sommige critici doen hem af
met een vreselijk maar doeltreffend woord: behaagziek. Bijna altijd
wordt er benadrukt dat het gaat om een wijn die laakbaar gemakkelijk
is. (...) Ik zal het wat eleganter proberen uit te drukken: van die
wijn betreurt men het dat hij de kortste weg naar het genoegen zoekt,
ook al verliest hij daarbij onderweg belangrijke onderdelen die bij het
drinken horen. In romantische termen, die meer bij ons passen: het is
alsof het idee van schoonheid wordt vervangen door dat van
spectaculariteit; het is alsof de techniek de voorkeur krijgt boven de
inspiratie, het effect boven de waarheid.’
Er is veel meer over te zeggen, het is een buitengewoon boek, maar we moeten naar het barbaarse in onszelf.
In de Boekenweek heb ik hier en daar een optreden. Vooraf bereiken
mij tal van vragen en verzoeken van de organiserende instanties. Met
literatuur hebben die vragen niets te maken, met amusement alles. Ze
zijn van een grote eenvoud, er spreekt noodzaak noch nieuwsgierigheid
uit. Het zijn slechts invullingen van het thema. Dat thema, Titaantjes,
opgroeien in de letteren, is bedacht door de CPNB – van daaruit
vertakte het zich naar al die boekhandels en organisaties die er
gewillig en dankbaar invulling aan gaven. Het thema is bedoeld ter
vereenvoudiging, om het massale te dienen; de schrijver is daarbij
niets meer dan het behaagzieke, vervangbare middelpunt.
*
Tommy Wieringa
is auteur van onder meer Caesarion en Joe Speedboot.