Door: Dirk Koppes 
Gepubliceerd: dinsdag 9 maart 2010 20:29
Update: dinsdag 9 maart 2010 20:30
Speciaal voor de 75ste Boekenweek toert de Belg Tom Lanoye
met zijn solo Woest langs de Nederlandse theaters. ‘Ik ben woedend over
de aftakeling, de dood.’
Als zijn moeder stond te strijken, overhoorde de
kleine Tom Lanoye haar. De achtjarige hielp de diva bij het instuderen
van haar vele amateurrollen. ‘Zij heeft mij de voorliefde voor toneel
bijgebracht’, vertelt hij telefonisch vanuit het Zuid-Afrikaanse
Kaapstad. ‘Ik bracht vele uren in de coulissen door, terwijl zij
transformeerde in allerlei personages. Dankzij haar blijf ik proberen
de contradictie tussen schrijven en acteren weg te nemen. Als schrijver
werk ik in principe voor de eeuwigheid, als acteur ga ik voor het
moment.’
Lanoye, die met zijn roman Sprakeloos is genomineerd
voor de Libris Literatuurprijs 2010, brengt een geheel eigen stijl op
het podium. In een tsunami van woorden passeren fragmenten uit
toneelstukken, citaten van bewonderde collega’s en passages uit
Sprakeloos over de aftakeling en dood van zijn moeder. ‘Teksten voor
toneel schrijven is als een partituur componeren, elke uitvoering is
anders, pure jazz. Ik blijf altijd weer terugkeren in het theater. Diep
van binnen ben ik een mislukte acteur in het lijf van een schrijver. Ik
weet dat ik nooit kan wedijveren met de grote acteurs als Jan Decleir,
dat talent heb ik niet. Daarom heb ik mijn eigen specifieke vorm van
voorlezen en acteren gezocht, die mij op het lijf is geschreven.’
Dementie
De bekende Vlaming schreeuwt en schuimbekt in de
voorstelling niet zozeer tegen de ergernissen van alledag, maar tegen
het verlies van grote dromen: de jeugd, een samenhangend Europa, een
wereld zonder oorlog. De laatste jaren van zijn moeder, de
toneelspeelster die door dementie haar spraakvermogen verloor, nemen
een belangrijke plek in in de voorstelling. ‘Ik snap niet waar dat voor
nodig is. Vroeg of laat verlies je je naasten, maar het lichamelijk
verval van mijn moeder heeft een blijvende kwaadheid opgeleverd. Geen
zorgen, de machteloosheid van deze zoon levert geen cynische
voorstelling op. Mijn liefde voor het leven blijft overeind. Toch breng
ik een klaagzang over de dood, vraag ik me af hoe het onoplosbare
mysterie van leven en dood in elkaar steekt. Op zijn best kan kunst die
vragen stellen.’
Aan de actualiteit waagt Lanoye zich niet. ‘Ik ga
niet de cabaretier uithangen. Daar zijn er al genoeg van in Nederland.
Hollanders zijn goed in voetbal, medailles binnenhalen bij de
Olympische Winterspelen en in cabaret, die concurrentie ga ik niet aan.
Verwacht dus geen solidariteitsverklaring van deze flamboyante man der
letteren met de homoseksuele Brabantse prins carnaval die geen hostie
krijgt tijdens de eredienst. ‘Dat mogen religies zelf uitmaken. Het
homohuwelijk is wel een recht waar we voor moeten strijden. Maar de
katholieke kerk mag zijn eigen spelregels bepalen als het om hosties
gaat. Ze mogen iemands levensstijl afkeuren. Laten we onze tijd eerder
steken in het aanpakken van de homofobe Museveni. Zijn Oeganda is voor
85% christelijk, hij wil de doodstraf installeren voor homo’s. De
woorden van zo’n man en de stilte van het Vaticaan, dié verdienen
woede. Als een land als Nederland zich druk maakt over een prins
carnaval, dan heeft het geen problemen.’
* Tom Lanoye: Woest, t/m 18/3,
www.begeerte.be