Door: Arjan Terpstra
Gepubliceerd: maandag 15 maart 2010 21:19
Update: maandag 15 maart 2010 21:19
Er zijn te veel mensen op de wereld, zegt David Attenborough
in een documentaire over de aarde. Het is maar net hoe je turft.
En ineens is Thomas Malthus weer aan de bal. De
oer-econoom stelde in 1789 de Wet van Malthus op: bevolkingen groeien
sneller dan de hoeveelheid beschikbaar voedsel, waardoor de mensheid
altijd met hongersnoden te kampen heeft. Die bevolking groeit namelijk
altijd exponentieel (2-4-8-16) en de hoeveelheid beschikbaar voedsel
doorgaans rekenkundig (2-3-4-5). Op een zeker moment snijdt de klimmende
lijn van de bevolkingsgroei die van de lijn van de potentiële
hoeveelheid voedsel en zijn er meer mensen dan voedsel: honger is dan
een zekerheid. ‘De Malthusiaanse schaar’ wordt dit model genoemd; een
model dat elke demograaf kent uit de propedeuse.
Het zou prettig zijn als de theorie daar ook kon
blijven, want ze is bij sociologen een stuk veiliger dan bij
documentairemakers. Kijk maar naar How many people can live on planet
Earth van Sir David Attenborough, de Vader aller Documentairemakers. Die
doet dit keer geen paardans van vogeltjes of sprinkhanen die in
vulkanen leven, maar een Echte, Menselijke Kwestie: de vermeende
overbevolking van de aarde. Zes komma acht miljard mensen zijn er al op
de planeet, en we naaien maar door. Naar verwachting zijn we over
veertig jaar al met zijn negen miljarden, en dat baart Attenborough
zorgen.
Malthus’ Schaar! lijkt de documentaire uit te
schreeuwen: pas toch op, lieve mensen, straks is er geen eten meer voor
iedereen, zijn er meer mensen dan varkens op de planeet. Dus doe snel
wat Attenborough voorstaat, en in zijn docu aan de hand van allerlei
voorbeelden laat zien: geboortebeperking. Eénkindgezinnen in China: oké,
het is dwang, maar dan heb je ook wat. Massa-sterilisaties in India in
de jaren zeventig: op het randje, maar het ruimt lekker op.
Condoomverspreiding, pildistributie door de overheid: zeer aan te
bevelen.
Wellicht heeft Attenborough gelijk en stevenen we met
zijn allen af op de afgrond. Maar er is ook een kans dat dat het geval
niet is, en voorstanders van dat idee komen er in deze docu bekaaid
vanaf. Het tegengeluid dat ontbreekt, is dat van wetenschappers die
Malthus allang hebben ingeruild voor andere modellen, en optimisten die
aantonen dat de wereldbevolking haar grootste spurt gehad heeft. Kleine
gezinnen worden wereldwijd de norm, en wellicht halen we die 9 miljard
helemaal niet. Goed nieuws eigenlijk voor de varkens en al het andere
eten, maar tegenslag voor Attenborough: Malthus’ schaar is verder weg
dan ooit.
* Dinsdag, Canvas, 22.10 uur