Door: Guus Bauer
Gepubliceerd: woensdag 17 maart 2010 00:49
Update: woensdag 17 maart 2010 01:23
Kristien Hemmerechts onderzoekt de dood, in een boek dat evenveel een kroniek van nieuwsfeiten als persoonlijk dagboek is.
De dood heeft mij een aanzoek gedaan(Uitgeverij De Geus) van Kristien Hemmerechts is een literair dagboek met nieuwsfragmenten over moord en doodslag en herinneringen aan haar jeugd, haar vroeg overleden man, de dichter Herman de Coninck, haar aan wiegendood overleden zoontjes en aan haar ouders. Op haar geheel eigen wijze geeft ze een voorzet voor een gesprek over stervensbegeleiding en euthanasie.
Zouden jonge mensen dit boek gaan lezen ondanks dat de dood nog ver van hun bed is?
‘Mijn enige zorg is dat men misschien denkt dat het een somber boek is. Mensen houden zich graag verre van de dood. Het zou wel goed zijn als jongeren zich er al in zouden verdiepen. De babyboomers die zich heel bewust met de voortplanting hebben beziggehouden zullen zich niet als lammeren naar het rusthuis en de dementie laten afvoeren.’
Het boek is lichtironisch. Galgenhumor haast.
‘Voordat ik begon, herlas ik een aantal dagboekfragmenten over een reis naar Vietnam. Ze waren heel erg somber. Ik schrok er van. Het was toch een mooie trip? Kennelijk heb ik toch een tijdje rondgelopen met een doodsobsessie. Dat moest er op een gegeven moment uit. In een dagboek kwam dat het beste tot zijn recht. In dit genre kun je heel bondig zijn. Ik houd van die vorm, omdat die niet één waarheid heeft.’
U schrijft niet voor niets ‘Ik ben de vleesgeworden tweeslachtigheid’.
‘Je hoeft me niet lang te kennen om dat in de gaten te krijgen. Ik kies daar niet voor. Een overlevingsstrategie. Of de onontbeerlijke eigenschap van een schrijver die aandacht moet hebben voor alle kanten van een situatie, hoe tegenstrijdig ook.’
Het is daarnaast open en bloot Kristien Hemmerechts. Gerrit Komrij schreef ooit: ‘Als je met de billen bloot gaat, moet je een reservepaar hebben.’
‘Ik stel mij in mijn werk altijd heel kwetsbaar op. Veel mensen waarderen dat. Bij mijn vorige dagboek kwam ik tot tweemaal toe mensen tegen die beweerden dat mijn boek hun leven had veranderd. Ze merkten dat er bij mij dingen speelden die zij ook hadden en dat ze zich daarvoor dus niet hoefden te schamen.’
Bij zo’n persoonlijk project moet het verschrikkelijk zijn als de critici er het mes in zetten.
‘Als je bezig bent met het maken van kunst moet je bereid zijn om je kwetsbaar op te stellen. Anders kun je er beter niet aan beginnen.’
Hoe reageert de familie?
‘Mijn moeder is nu begin tachtig en wil eigenlijk niet over de dood praten. Uit mijn directe omgeving hoor ik weinig over mijn werk. Soms ziet men het als een uitnodiging om over zichzelf te praten. Daar is niets mis mee. Mijn familie heeft een relatie met de vrouw Kristien, niet met de schrijfster.’
Zelfmoord is niet hetzelfde als je leven afronden. Een wanhoopsdaad tegenover een weldoordachte keuze.
‘Er is een groot verschil. Er moet misschien een nieuw beroep worden gecreëerd. De omgekeerde vroedvrouw, die niet alleen emotioneel maar ook met een spuitje helpt sterven. Voorlopig lijken vooral mannen het voor het zeggen te hebben bij wetgeving en afspraken rond het levenseinde. Misschien kan ons vertrek uit het leven – net zoals onze aankomst – beter aan vrouwen worden toevertrouwd.’
De dilemma’s zijn soms wel erg moeilijk. Wat is erger: een kind verliezen aan wiegendood of aan een zinloze slachtpartij?
‘Voorzichtig zeg ik dan: na een zinloze slachtpartij krijg je meer aandacht. Dat helpt. De ontzetting bij mensen is groter.’
Oprecht
Kristien Hemmerechts schreef met De dood heeft mij een aanzoek gedaan een oprecht boek over dood, leven en liefde. Het is opgedragen aan haar vader, de in 2007 overleden omroepbaas Karel. Ze schroomt niet om hem liefdevol hard aan te pakken. Dat ontroert. Sentimenteel wordt het boek nooit, maar als men het toelaat dan kan dit boek heel dichtbij komen. Je blijft uitroeptekens zetten in de kantlijn. Bijvoorbeeld bij het verhaal van de man die zowel de atoombom van Hiroshima als die van Nagasaki overleeft. Ondanks het bombardement reden de treinen stipt op tijd.