Door: Maaike Boersma
Gepubliceerd: donderdag 18 maart 2010 21:50
Update: donderdag 18 maart 2010 22:02
Het conservenblik viert zijn 200e verjaardag. ‘Het is een beetje feest in de keukenkastjes.’
‘Kijk hoe mooi, het zijn echt kunstwerken’, de ogen van Petra van Boheemen stralen. ‘Deze zwartgelakte theeblikken van het begin van de 19e eeuw zijn helemaal met de hand geschilderd.’ De conservator van het Historisch Museum in Deventer, ‘eerst had ik niet zoveel met blik’, is om sinds ze onlangs de nieuwe tentoonstelling Blik op Blik heeft gemaakt. Aanleiding voor de expositie is het jubileum van het conservenblik, dat dit jaar precies tweehonderd jaar oud is geworden. ‘Het is een beetje feest in de keukenkastjes’, lacht Van Boheemen.
En dat mag zeker in Nederland wel gevierd worden; met onze Impress blikfabriek zijn we nog steeds de tweede fabrikant ter wereld.
Karpers en reigers
De oudste exemplaren achter de vitrine, grote blikken vazen waar thee in bewaard werd, zijn prachtig beschilderd met collages van Japanse taferelen en dieren zoals karpers en reigers. ‘Het waren voorraadblikken, maar tegelijkertijd ook siervoorwerpen. Neem dit blik, er waren wel acht kleurgangen voor nodig om ‘m zo te krijgen’, zegt Van Boheemen en wijst op een prachtig winkelblik in Art Nouveau-stijl.
In de jaren ’20 werd het blik ontdekt door de reclamemakers en werd het, naast voorraadmiddel, ook reclamemiddel. ‘Er werden speciaal ontwerpers voor aangetrokken. Hier zie je een lithografie van De Nachtwacht als deksel’, wijst de conservator. Ook prijkten sindsdien de merknamen in grote, gestileerde letters op de blikken. Van Houten, Verkade, Droste, Hollands glorie verroest niet.
De blikkententoonstelling is voor de meeste bezoekers een feest van herkenning. ‘Er staat altijd wel iets tussen wat de mensen nog kennen van vroeger. De Cees Dekker beschuitbussen bijvoorbeeld, veel mensen hebben die thuis ook nog.’
Grootste voorwerpen in de tentoonstelling zijn de oude winkelblikken. ‘Met primaire kleuren, strakke letters, een goed voorbeeld van de Nieuwe Zakelijkheid.’ Pronkstuk van de collectie is een icosaëderblik met zeesterren en schelpen gemaakt door kunstenaar Escher ter gelegenheid van det 75-jarig jubileum van de Vereenigde Blikfabriek in 1963.
‘In eerste instantie vond hij het een beetje beneden zijn niveau’, vertelt Van Boheemen. Maar de kunstenaar liet zich overhalen. Het als relatiegeschenk bedoelde blik viel echter wel een beetje duur uit. ‘Het was de bedoeling dat het gevuld zou worden met 250 gram bonbons, maar omdat het blik veel groter was geworden moest er nu per blik 450 gram in.’
Hoewel ze wel als bewaarmiddel werden gebruikt, kwam de echte populariteit van het blik pas in 1966, met de uitvinding van het treklipje.Toen werd het toegankelijk voor de consument. Er hoefde niet langer gewekt of gezouten te worden. Het blik bracht ongekende mogelijkheden: ham in blik, maïs in blik, dus waarom ook geen nasi goreng in blik? ‘Er werd gesproken over leven in overvloed, nu je het jaar door alle mogelijke groenten op tafel kon zetten’, vertelt Van Boheemen.
Aan de mond
Maar laten we vooral het bier niet vergeten. Amstel was de eerste, met een op een verfblik lijkend formaat. Met een speciale opener kon je een driehoekige opening uitwerken en ‘m in het park aan je mond zetten. ‘Heineken en Coca-Cola zijn doorgegaan met drank in blik, en het is een gigantisch succes geworden, er worden jaarlijks 2,5 miljard frisdrankblikjes gemaakt’, aldus Van Boheemen.
Blik is echt een wegwerpproduct, maar volgens Van Boheemen heel verantwoord. ‘Van al het blik wordt 87 procent gerecycled, dat is veel meer dan bij glas of karton.’
Blik roept misschien roestige gedachtes op, maar ouderwets is het zeker niet. Ook nu kan blik nog heel chic zijn. Whiskymerken als Ballantine’s en Jack Daniel’s gebruiken het als verpakking voor hun flessen. ‘De zilverachtige glans van blik geeft het een heel luxe karakter’, aldus Van Boheemen. Ook wordt er tegenwoordig gespeeld met de vorm. ‘Zoals de limonadebussen van Karvan Cevitam. Die zijn in een mooie vorm geperst, shaping noemen we dat. Het geeft de fles een luxe uitstraling en straalt kwaliteit uit.’