Door: Dirk Koppes 
Gepubliceerd: maandag 30 augustus 2010 23:41
Update: dinsdag 31 augustus 2010 07:29
De traditionele literaire debutant moet zijn puberleedvan
zich af schrijven, maar de vijf Selexyz-kandidaten zoeken het in
refo-humor en metropolenseks.
Een armzalige jeugd betekent een rijk gevulde
schatkist voor een beginnende scribent. Verlaten door je suïcidale
moeder of mateloos verliefd op je verdronken klasgenoot: het publiek
smult ervan en de kassa rinkelt.
Gelukkig heeft de jury van de Selexyz Debuutprijs
2010 vijf talenten gevonden, die er min of meer in zijn geslaagd zich te
ontworstelen aan de autobio-dwangbuis. Maandag 6 september wordt op
Manuscripta, de literaire seizoensopener, bekendgemaakt wie 10.000 euro
binnenhaalt. Het kwintet kanshebbers bestaat uit Vlamingen Joost
Vandecasteele, Ivo Victoria en de Nederlandse Michiel Klein Nulent, Anke
Scheeren en Franca Treur. Wie maakt de meeste kans op de Debuutprijs?
Publiekslieveling Franca Treur blijft het dichtst bij
huis met Dorsvloer vol confetti. De twaalfjarige hoofdpersoon Katelijne
groeit op in hetzelfde bevindelijk gereformeerde Zeeuwse boerenmilieu
als Treur. Televisie bestaat niet, oma zorgt met roddel en achterklap
voor de nieuwtjes uit eigen kerkkring. Alleen boekenwurm Katelijne
fantaseert over de buitenwereld. Feilloos heeft Treur het taalgebruik in
eigen kring getroffen. Het knapst van Dorsvloer is dat ze niet vervalt
in zwaarmoedige beschrijvingen à la Jan Siebelink. Integendeel, het
debuut van dit Zeeuwse meisje bruist van de refo-humor.
De in Nederland wonende Vlaming Ivo Victoria heeft
ook zijn eigen verleden uitgemolken. In het dorp Edegem droomt de
gelijknamige hoofdpersoon ervan te gloriëren als beroepswielrenner.
Gelijk een Lucien van Impe. De fantast overtuigt in Hoe ik nimmer de
Ronde van Frankrijk voor min-twaalfjarigen won zijn dommige vriendje
Dries ervan dat hij allerlei wielerkoersen wint. Een coming-of-age roman
die overtuigt door een ongeremd fantaserende Vlaamse Kees de Jongen in
de hoofdrol.
Michiel Klein Nolent valt niet te betrappen op
jeugdsentiment. Hoogstens op een pubermeisje dat als een Lolita het
leven van winkelier Osman onmogelijk maakt. Als een engel verschijnt
Isis in de deur van Osmans Avond- en Nachtwinkel, om zich niet meer te
laten wegjagen. In De tram van half zeven bezingt Nulent de langzame
ondergang van Osman. Alleen Isis mag aan het eind hopen op een happy
end. Nulent schrijft mooi melancholiek, maar het verhaalgegeven is te
klein en wordt te straight verteld om een hele roman te boeien.
Tegendraadser pakt Anke Scheeren uit met De mooiste
dagen zijn het ergst. Filosofiestudente Lena Fernhout reist met broer
Sasja naar Frankrijk, waar haar moeder op sterven ligt. Ze komen te
laat, want de vrouw is alleen overleden. De mooiste dagen is geen roman
over rouwverwerking, maar schetst de ontwikkeling van een passief
levende studente die haar leven in eigen hand neemt. Mooi opgebouwde
roman met iets ongrijpbaars.
Het meest ambitieuze boek komt van Vlaming Joost
Vandecasteele. In de verhalenbundel Hoe de wereld perfect functioneert
zonder mij schept hij een compleet eigen wereld, vergelijkbaar met de
onze maar dan een stuk grauwer en grimmiger. Ons consumentenparadijs is
veranderd in een hel met enorme winkelcentra als CityBis, waarvan de
bezoekers nooit meer de uitgang kunnen vinden. De metropool van lefgozer
Vandecasteele staat stijf van de groezelige seks. Voor de nieuwe
generatie zijn idealen passé, zijn individuen belangrijker dan groepen.
Overleven in een onmenselijke situatie: dan zoek je je heil in je
onderbuikverlangens.
Wie wint de Selexyz Debuutprijs? Als het gaat om een
consequente schrijfstijl, dan wint Franca Treur met haar bijbelse
taalgebruik en droge humor. Nulents plot is te beperkt en Ivo Victoria
heeft weliswaar de meeste fantasie maar schurkt toch te veel tegen
Dimitri Verhulst aan. Scheeren is een gevaarlijke outsider met haar knap
geconstrueerde rouwroman. Maar Vandecasteele schept zo’n rijke kosmos,
waar hij nog vele boeken mee vooruit kan, dat hij moet winnen.