Door: Peter Wierenga 
Gepubliceerd: woensdag 8 september 2010 00:05
Update: woensdag 8 september 2010 06:00
Asjemenou, in welk tijdperk ben je als argeloze kijker nu weer beland? Retro-tv, de nieuwe actualiteitenprogramma’s van de publieke omroep.
Welkom in de jaren tachtig! Wie deze week nietsvermoedend de tv aanzet, reist achteloos door de tijd. Van ontbijtshow Ochtendspits tot actualiteitenprogramma Uitgesproken VARA, en niet te vergeten PowNews: de ‘herprofilering’ van de publieke omroep komt bij je binnen.
‘Je krijgt er een retrogevoel bij,’ merkt tv-maker Ad van Liempt fijntjes op. ‘Zo bevatte de opzet van Uitgesproken een VARA-sound die ik al twintig jaar niet meer geproefd heb. Met drie sjofele mannen aan een tafel, het leek wel een parodie. Ik bewonder presentator Jan Tromp, maar hij is niet meer van deze tijd.’
Ook Ruud Hendriks, medeoprichter van tv-zender Het Gesprek (inmiddels ter ziele) had het gevoel dat hij keek naar een programma uit een ander tijdperk. Niet alleen ‘die grijze filmpjes over het verleden van D66,’ ook de onderwerpen. ‘Ik vond de VARA totaal doorslaan. Het is triest als de publieke omroep terugkeert naar de jaren zestig.’
Maar dat is wel een béétje de bedoeling. ‘De kruidigheid ontbrak, er was te veel eenvormigheid,’ zegt Jo Bardoel, hoogleraar Journalistiek en media in Nijmegen. ‘Het moest uitgesprokener.’ Bardoel was voorzitter van de commissie die Plasterk adviseerde om het ‘rechtse’ Wakker Nederland – voortgekomen uit De Telegraaf – en PowNed – kindje van GeenStijl – toe te laten tot het bestel.
Knalrood
Ook de actualiteitenprogramma’s moesten weer een duidelijker kleur hebben. Welkom Uitgesproken EO, Uitgesproken VARA en Uitgesproken WNL, met een christelijk tintje, een knalrode veeg en een rechtse klodder. Plus Altijd Wat van de NCRV en het uit de as herrezen Brandpunt van KRO. Alleen Nieuwsuur,opvolger van Nova,is neutraal: de NOS maakt het programma nu zonder de VARA.
En Ochtendspits dus. Bardoel vindt het nog niet ‘waanzinnig opiniërend’, niet de ‘soms verongelijkte rechtse toon van De Telegraaf’. Maar misdaadverslaggever John van den Heuvel gaf met zijn primeur over Joran van der Sloot de eerste uitzending wel een hoog Telegraaf-gehalte.
Van Liempt ziet er zelfs een ‘geslaagde poging voor een rechtse zuil’ in. ‘Dat betreur ik, omdat goede journalistiek in mijn ogen altijd onafhankelijk moet zijn.’
Dan hebben we het nog niet eens over de decors. Wit en blauw, het komt kil over. Zoals dat van Ochtendspits. De kritiek kwam met bakken uit Twitter. ‘Onze decors bij Het Gesprek waren ook niet het beste van de buis, maar dit is wel heel erg hard wakker worden’, aldus Hendriks. Maar ja, wat wil je. De teller staat nu op twintig omroepen. Zeker buiten prime time wáren de budgetten al krap, weet Van Liempt: ‘Bij Goedemorgen Nederland moesten de gasten op het laatst hun eigen vervoer betalen.’
Dubbeltje
Nieuwkomers als Wakker Nederland en PowNed, met hun kritiek op de verspilling in Hilversum en het spookbeeld van Llink voor de ogen, zullen elk dubbeltje omdraaien.
PowNews weet wel een flitsender decor tevoorschijn te toveren, met ‘tweets’ onderin het beeld. Een paar minuten hielden de drie heren het kijken vol. Bardoel houdt de moed erin: ‘Veel van mijn generatiegenoten gruwen ervan, maar die reacties riep de VPRO ook op in de jaren zestig.’
Maar de Nederlander, is die al overtuigd? Grappig genoeg scoort Nieuwsuur veruit de beste cijfers met meer dan een miljoen kijkers. Juist de neutrale mix van nieuws en sport. Juist het programma dat zich niet meer mág profileren.
‘Ondanks het StarTrek-decor is het inhoudelijk gewoon een goed programma’, verklaart Hendriks. Met in het DNA flink wat Nova, de verketterde voorganger...
Natuurlijk kun je tv amper op een eerste week beoordelen. Niet meteen wegzappen dus. Hendriks: ‘Zoiets heeft tijd nodig’. Van Liempt, bekend criticaster van de herzuiling, hoopt dat hij ongelijk krijgt. ‘Maar vooralsnog vallen de nieuwe programma’s vooral op door hun cabarateske elementen.’
