Door: Marjolijn van Heemstra
Gepubliceerd: zondag 26 augustus 2007 23:46
Update: maandag 27 augustus 2007 00:13
Het lijken typische Hema-reclameposters die de ramen van het Amsterdamse post CS-gebouw bedekken: girl next door toont glimlachend een basic T-shirt tegen een witte achtergrond. Maar deze girl next door komt uit Libanon, haar shirt is bedrukt met Arabische pick-up lines en waar je het logo van de Hema verwacht, maakt de poster reclame voor Elhema, een Arabische variant op de Hollandse keten. Tot 4 november is de pseudowinkel (inclusief halal rookworst) te bezoeken in de expositieruimte onder de tijdelijke vestiging van het Stedelijk Museum bij het treinstation.
De expositie is een uitvloeisel van het project Typographic Matchmaking, waarin jonge Arabische ontwerpers en Nederlandse typografen samen vijf nieuwe digitale Arabische lettertypes ontwikkelden. Dit gebeurde op initiatief van de Khatt Foundation, een stichting voor Arabische typografie. In ons Latijnse schrift, met duizenden digitale lettertypes, zouden vijf nieuwe fonts niet opvallen, maar voor de Arabische typografie betekenen ze een enorme stap voorwaarts. Jarenlang waren de bruikbare digitale lettertypes in de Arabische wereld op één hand te tellen, daar is nu dus een hand bijgekomen.
De nieuwe fonts staan symbool voor veranderingen in de Arabische wereld. Fris en modern moeten ze korte metten maken met de ouderwetse en stijve letters in folders, bladen, op mobiele telefoons en websites.
De langzame ontwikkeling van typografische vormgeving in de Arabische wereld heeft zowel religieuze als politieke redenen, zegt Huda Smitshuijzen AbiFares, voorzitter van Khatt en docent typografie aan de Amerikaanse universiteit van Dubai. ‘Hoewel ons schrift eerder bestond dan de koran, kreeg het binnen de islam een speciale positie als medium dat het heilige woord openbaart. Het werd op die manier onaantastbaar en experimenteren met het schrift had iets van heiligschennis. Digitale Arabische lettertypes zijn gebaseerd op de oude kalligrafie die al eeuwenlang aan strikte regels is onderworpen. Bovendien bestaat er in Arabische landen veel censuur, mensen zijn om die reden weinig geneigd nieuwe dingen uit te proberen. Maar alleen kalligrafie volstaat niet meer. Schrift is een belangrijke uitdrukking van onze culturele identiteit. Het moet mee ontwikkelen.’
Khatt (Arabisch voor font) biedt een online platform waar Arabische typografen kennis en ervaring kunnen uitwisselen. En dat is hard nodig, vindt AbiFares, want de kennis over typografie is mager in de Arabische wereld.
Het Typographic Matchmaking-project, financieel ondersteund door het Nederlandse Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst, moet daar verandering in brengen. Vijf bekende Nederlandse typografen droegen tijdens het creëren van de nieuwe Arabische fonts hun kennis over aan jonge Arabische ontwerpers.
De Libanese Pascal Zoghbi en de Nederlandse Martin Majoor maakten samen het lettertype Sada, in ElHema te zien op de boekomslag van Ali Baba en de veertig rovers. Een leerzame samenwerking, zegt Zoghbi: ‘De Nederlandse ontwerpers koppelen ons schrift niet aan religie of politiek. De letters waren voor hen gewoon vormen die veranderd konden worden. Een verfrissende kijk voor de Arabische ontwerpers.’
Volgens Zoghbi, docent type design in Beiroet, staan zijn studenten te springen om de zojuist ontworpen fonts: ‘Het wordt in de Arabische wereld steeds belangrijker je te onderscheiden. Bedrijven en organisaties willen een eigen handschrift en er is nu zelfs een politieke partij in Libanon die een eigen lettertype heeft laten ontwerpen. Meer fonts maken onze cultuur gelijkwaardiger aan de westerse. We hebben overal tweetalige folders, posters en sites waar het Arabische schrift naast het Latijnse staat. Dat laatste ziet er altijd modern en ontwikkeld uit terwijl ons schrift stoffig en belegen lijkt.’ De nieuwe fonts staan symbool voor veranderingen in Arabische landen.