Door: Edward Deiters 
Gepubliceerd: maandag 28 januari 2008 23:51
Update: dinsdag 29 januari 2008 00:01
Volgens economische pessimisten zijn in Amerika na de hypotheken de creditcards aan de beurt. En dan? Toch recessie?
‘Wil je 21 procent? Risicovrij? Betaal dan je creditcardschuld af...’, luidt een Amerikaanse beleggingswijsheid. De grap wijst op het typisch Amerikaanse probleem dat een groot deel van The American Dream is gebouwd op schulden die gemaakt zijn met stukjes plastic.
Lenen deden de Amerikanen altijd al in overvloed, maar nog nooit zoveel als de afgelopen jaren. De totale creditcardschuld in de Verenigde Staten bedroeg volgens The Federal Reserve afgelopen november 937,5 miljard dollar (638 miljard euro). En dat was 7,4 procent meer dan in november 2006.
Dat die torenhoge creditcardschuld een bubbel is die op knappen staat, verkondigen pessimistische economen al jaren. Maar hetzelfde geluid klonk afgelopen weekend ineens ook op de afsluiting van het World Economic Forum in het Zwitserse Davos.
Erger nog: duistere voorspellingen voor de wereldeconomie waren de afgelopen week het hoofdthema van de doorgaans optimistisch bedoelde topovereenkomst waar 2.500 topmanagers, ministers, goeroes en wetenschappers discussiëren over globale problemen als de kredietcrisis en het klimaat.
Zoals verwacht praatte de notoire zwartkijker en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz de Amerikaanse economie alvast de recessie in en voorspelde hij ook voor de rest van de wereld een slowdown.
Toch kreeg Stiglitz dit keer veel bijval. Bijvoorbeeld van John Thain, de nieuwe baas van zakenbank Merril Lynch: ‘De kredietcrisis zal zijn weerslag hebben op de creditcard-industrie en consumentenleningen. Het zal een tijd duren voordat de situatie in de financiële sector zich normaliseert.’
Ook Rabo-bestuursvoorzitter Bert Heemskerk was niet zo optimistisch als altijd. Hij had zijn kantoor in Utrecht vorig week verruild voor de wandelgangen van het Zwitserse bergdorp. ‘Best veel banken zitten er diep in’, zei hij afgelopen weekend. ‘Vooral als je kijkt naar de Europese banken hebben we het ergste nog niet gezien. Het is nog niet duidelijk hoe groot de verliezen zijn die de Europese banken moeten nemen.’
Verdere zwartkijkers? Thomas Russo, vice-chairman van Lehman Brothers en Wereldbankpresident Robert Zoellick. Russo stelde in Davos dat ‘de economische situatie er, zonder overheidsingrijpen, donker uitziet’ en Zoellick meldde dat de kredietcrisis nog niet over is en dat er meer verliezen aan staan te komen. ‘Er is angst en veel onzekerheid over de financiële markten.’
Een van de belangrijkste vragen is hoe de problemen in Amerika de rest van de wereld beïnvloeden. En daarover leken de experts het beslist niet eens. ‘Dit jaar wordt een test of de VS nog steeds de enige motor achter de wereldeconomie is, of dat de machtbalans verschoven is,’ concludeerde PepsiCo-baas Indra Nooyi in Davos.
Volgens de EU-commissaris van Economische Zaken Joaquín Almunia was het al zover. Hij verklaarde op de laatste dag van het economische forum dat de handelsbetrekkingen tussen Amerika en Europa minder belangrijk zijn geworden. ‘We moeten cool blijven’, luidde zijn boodschap.
Optimisten waren er ook, zij het dungezaaid. James Dimon, hoogste baas bij de internationale bankgigant JPMorgan Chase & Co. verklaarde bij de afsluiting in Davos: ‘De problemen zijn onderkend en het ergste is eigenlijk al voorbij.’ Onze eigen minister president Balkenende keerde uit Davos terug met een sussende boodschap. Hij was het ermee eens dat de ontwikkelingen in de VS de groei aantasten, maar dat ‘we terughoudend moeten zijn in de conclusies over de ernst van de situatie’.
De Nederlandse econoom Sweder van Wijnbergen noemt het een typische kop-in-het-zand houding. ‘Meneer Balkenende blijft een beetje met zijn hoofd in de wolken lopen. Wanneer Amerikanen moeite krijgen hun creditcards en car-loans af te betalen, wijst dat op het begin van een recessie. Ik heb zelf in Amerika gewoond en daar heb je binnen de kortste keren tien creditcards, die dingen hebben achttien en meer procent rente. Wanneer je daar niet verstandig mee omgaat, is dat al snel out of control. Helemaal nu veel mensen problemen hebben met hun hypotheken’.
Volgens Van Wijnbergen lijkt de echte kredietcrisis die de banken raakte wel zo’n beetje over. ‘Maar dat heeft de Amerikaanse economie wel net een duwtje gegeven richting een downturn. Tja, ik voorzie daar wel wat dramaverhalen, werkloosheid, faillissementen en pas over drie jaar gaat het in Amerika weer goed. En daar zullen wij hier ook echt wel wat van meekrijgen. Volgens sommige politici is onze economie zo sterk dat wij er niets van zullen merken. Maar onze export gaat nog steeds voor een kwart naar Amerika, dus dat lijkt mij echt onzin.’