Door: Edward Deiters & Jan-Hein Strop
Gepubliceerd: donderdag 9 oktober 2008 23:38
Update: donderdag 9 oktober 2008 23:50
De ernst van de kredietcrisis dwingt beleidsmakers alles uit de kast te trekken om de economie te redden. Probleem: de bodem van de gereedschapskist is in zicht. Wat is er al gebruikt?
1. Ontken alles
Een maatregel van de eerste orde: gewoon ontkennen in de hoop dat het vertrouwen zo geen schade lijdt. Voorbeeld: minister Wouter Bos meldt in april 2008 vanuit Washington, waar hij een IMF-vergadering bijwoont, dat de kredietcrisis die Amerika in zijn greep houdt niet of nauwelijks zal overwaaien naar Nederland. Volgens Bos is er wel enige vertraging in de groei van de economie, maar zal er nooit sprake zijn van een recessie in ons land. ‘Amerika zal een milde recessie van korte duur doormaken.’ We zullen zien.
2. Geldmarktbombardementen
Al sinds het begin van de kredietcrisis trachten centrale bankiers te stimuleren dat banken elkaar weer geld uitlenen. Hoe? Door honderden miljarden aan banken uit te lenen zodat ze dat geld opnieuw weer aan anderen uitlenen. Gisteren nog pompte de Europese Centrale Bank het recordbedrag van 100 miljard dollar in het bankensysteem in de hoop de ‘liquiditeit’ te vergroten. Het helpt allemaal weinig: ook in Europa lenen banken elkaar nog altijd geen cent uit of tegen krankzinnig hoge tarieven.
3. Renteverlaging.
Deze monetaire maatregel behoort tot het standaardrepertoire van centrale bankiers. Helaas is het nogal een bot instrument gebleken. De wereldwijde renteverlaging van een paar dagen geleden wist de onrust bij beleggers niet weg te nemen en wist het geldverkeer tussen banken nauwelijks positief te beïnvloeden.
4) Internationale coördinatie
De kredietcrisis heeft een internationale samenwerking op gang gebracht die zonder precedent is. Centrale bankiers van Europa, de VS, Groot-Brittannië, Australië en Japan werken samen aan geldinjecties en renteverlagingen. Zelfs het verdeelde Europa is er nu in geslaagd richtlijnen op te stellen voor nationalisaties en garanties op spaartegoeden. Samen optreden moet ook wel, want de crisis heeft inmiddels een mondiaal karakter.
5) Individuele noodkredieten
Ook dit instrument heeft zijn nieuwglans al lang verloren: vorig jaar september al gaf Bank of England een noodkrediet van 25 miljard pond aan de in problemen geraakte hypotheekbank Northern Rock. Maart 2008 volgt de redding van de Amerikaanse zakenbank Bear Stearns, die met financiële hulp van de Federal Reserve Bank overgenomen wordt door JP Morgan Chase. Dichter bij huis leende de Nederlandse zakenbank NIBC in april miljarden euro’s bij de ECB.
6) Nationaliseer
Karl Marx is weer in, deze dagen. Dat Wouter Bos Fortis Nederland kocht is met enthousiasme ontvangen en zelfs in de VS schrikken ze er niet voor terug de vrije markten te beteugelen door bank na bank te nationaliseren. Dat begon in september met hypotheekgiganten Freddie Mac en Fannie Mae. Vlak daarna kwam verzekeraar AIG onder de vleugels van Uncle Sam. IJsland heeft de gehele banksector onder staatsbewind gebracht.
7) ‘The mother of all bail outs’
De Amerikaanse regering gaat met 700 miljard dollar ‘giftige’ bezittingen (‘assets’) van banken en andere bedrijven kopen. Niemand doet het ze na. Amerikanen overwegen sinds gisteren ook om direct te investeren in banken, zodat ze aandeelhouder worden.
8) Financier (niet-bancaire) bedrijven
De meest exotisch stap van de Amerikaanse centrale bank (Fed) tot nu toe is het opkopen van bedrijfsleningen (‘commercial paper’), zodat (grote) bedrijven niet verstoken raken van geld: nog nooit eerder vertoond. Het tekent de angst die daar is ontstaan voor een lange, diepe recessie.
9) Regulering
‘Weg met de cowboycultuur op Wall Street’, zei een hoogleraar economie in de VS onlangs. Ook de beide presidentskandidaten hebben zich uitgesproken voor nieuwe en veel strengere regels voor de financiële wereld, zodat er nooit meer derivaten op de markt komen, waarvan niemand het risico kent. Minister Bos sloot zich daarbij aan: ‘Ik heb even genoeg van te veel vertrouwen in het zelfreinigend vermogen van de financiële sector.’
10) Verhoging van de depositogarantie
Als gewone consumenten het vertrouwen in banken verliezen is het einde zoek. Daarom is het garanderen van spaartegoeden zo belangrijk. Europese bewindvoerders hebben afgesproken minimaal 50.000, maximaal 100.000 euro te garanderen. Nederland koos voor het maximum. Woensdag werd bekend dat de 120.000 spaarders van Icesave in ons land moeten aankloppen bij De Nederlandsche Bank en de centrale bank van IJsland om hun spaargeld van in totaal 1,6 miljard euro terug te krijgen. Wordt nog lastig.
11) Gewoon laten omvallen
Dit recept is nog maar weinig gebruikt. Maar er zijn genoeg economen die zeggen dat het beter is de ongezonde banken te laten omvallen. Dan weet iedereen weer wat risico waard is en worden falende bankiers niet beloond. Streamer over vier regels over vier regels over vier regels