Door: Sanne Rooseboom 
Gepubliceerd: woensdag 22 oktober 2008 00:01
Update: woensdag 22 oktober 2008 11:07
Meer scheidingen, minder auto’s, meer schoenmakers, minder sushi. De effecten van de economische crisis worden in Londen, het financiële centrum van Europa, tot ver buiten de City gevoeld.
Duizenden zakenmannen dalen aan het eind van de middag met de roltrap neer van hun kantoor naar de metro in Canary Wharf. Dina, de krantenverkoopster onderaan de roltrap, ziet ze al vier jaar afdalen, pak aan, stropdas om, koffertje in de hand. Na al die jaren heeft ze geleerd hun gezichten te lezen. ‘Ik heb ze nog nooit zo bezorgd en gestrest gezien als de afgelopen weken’, vertelt ze. ‘Ze zuchten als ze de krantenkoppen zien en het is weer slecht nieuws.’
En het was vaak slecht nieuws de afgelopen maand in het nieuwe zakencentrum van Londen. De enorme toren van Lehman Brothers staat half leeg. Verderop worstelen de Europese kantoren van JP Morgan, Credit Suisse en Morgan Stanley om te overleven. De ergste dagen van acute crisis zijn voorbij, maar het Centre for Economic and Business Research (CEBR) voorspelde vorige week dat zo`n 62.000 van de 353.000 banen in de City gaan verdwijnen de komende twee jaar. De bonussen gaan naar beneden van 8,5 miljard pond in totaal in 2007, naar 2,7 miljard in 2009.
‘Het is een realitycheck’, zegt Barry (31) terwijl we langs de City-kantoren wandelen, koffie in de hand. Voor de jonge bankier in pak, Blackberry aan zijn oor, ligt de wereld niet meer open. Twee maanden terug had hij een goedbetaalde baan bij Lehman en het vooruitzicht op de helft van zijn jaarsalaris als bonus aan het eind van het jaar. Toen was hij opeens alles kwijt. Hij heeft een nieuwe baan gevonden, maar de schrik zit er goed in. ‘Opeens denk ik, zes pond (acht euro) voor een broodje fucking Mozzarella? Ik neem zelf wel wat mee van huis.’ Ook heeft hij na zijn ontslag voor het eerst in jaren de bus genomen.
Duizenden winkels, restaurants en bedrijven merken het verschil nu de zakenmannen in Londen sinds de crisis begon hun geld niet meer vrijelijk uitgeven. De luxe appartementen in Londens beste buurten, Kensington en Chelsea zijn met een kwart in prijs gedaald. De verkoop van Porsches en Aston Martins is in een jaar met 25 procent gezakt.
‘Er zijn niet alleen minder klanten’, vertelt een medewerker van Nicholas Mee, een verkooppunt in West-Londen voor klassieke Aston Martins. ‘Mensen denken langer na voordat ze iets kopen. Ze zijn voorzichtiger, stellen meer vragen.’
Datzelfde patroon ziet Gwen, die een kleine, dure boetiek heeft in Canary Wharf. Ze verkoopt horloges, zilveren pennen, leren tassen. ‘De dagen dat mensen naar binnen liepen en binnen een paar minuten met een pen van 100 pond naar buiten gingen, zijn voorbij.’
Het moment
City-huwelijken lijden ook onder de crisis. Advocatenkantoren melden dat er drie keer meer informatie wordt aangevraagd over scheidingen dan vorig jaar rond deze tijd. Advocaat Julian Hawkhead, gespecialiseerd in familierecht, legt uit dat nu hét moment is voor ongelukkige City-huwelijken om te stranden. Het is een cynisch en ouderwets plaatje: vrouwen willen van hun bankierman af voor hij wordt ontslagen, zodat ze een goede alimentatie krijgen. Mannen willen juist van hun vrouw af na hun ontslag, zodat ze weinig hoeven te betalen en helemaal opnieuw kunnen beginnen. Daarnaast zijn stress, onzekerheid en financiële tegenslag ook notoir slecht voor relaties.
De enigen die beter worden van alle ellende zijn schoenmakers. In de kleine werkplaats van James Shoecare heeft schoenmaker Steve het bijna te druk om erover te praten. ‘Mensen die tot voor kort een nieuw paar schoenen kochten, laten hun oude paar nu eerst maken’, zegt hij over zijn schouder. Een jonge vrouw heeft net haar lakschoen achtergelaten voor een nieuwe hak. ‘Ik heb veel nieuwe klanten’, zegt Steve. En niet alleen schoenen worden vaker gerepareerd, ook tassen en ritsen van jassen. Alle andere winkels in Canary Wharf zuchten onder de crisis. In de sjieke bloemenzaak staan drie verkoopsters duimen te draaien, de sushibar daar tegenover heeft zijn inkomen met een kwart zien dalen deze maand. De Slug and Lettuce, een pub tegenover het kantoor van de Lehman Brothers, zit op vrijdagavond nooit meer vol. De grote, zwarte taxi’s die in rijen voor de kantoren staan, moeten langer op klanten wachten dan normaal omdat bedrijven niet meer voor de taxiritjes van hun werknemers betalen. En het effect werkt door; zaken die niet goed draaien, bezuinigen op hun beurt weer op schoonmakers, glazenwassers, cateraars of koeriersdiensten.
Zelfs de escortbusiness krijgt klappen. ‘Wat dat betreft zijn we net als elk ander bedrijf’, laat Mark van de ‘elite escortservice Cherrygirls’ weten. ‘Tijdens een crisis geven mensen hun geld niet uit. Zelfs niet aan escorts.’
Maatpakkenwinkels
Bij Henry Poole & Co (‘kleermakers sinds 1806’) aan kleermakersstraat Savile Row is het ook stil. Binnen in de zaak ruikt het naar dure aftershave. Leren stoelen en een donker eiken tafeltje staan klaar voor klanten die er niet zijn. Nou loopt het in de dure maatpakkenwinkel nooit storm, zo’n soort winkel is het niet, maar de rust nu komt door de crisis in de City.
Met een liniaal in de ene hand en een klein potlood in de andere staat kleermaker Daniel achter de toonbank. Hij is net terug uit de Verenigde Staten, om bestellingen op te nemen. ‘De omzet is daar 40 procent minder dan vorig jaar. Hier is het nog niet zo erg, maar we merken het wel.’
In Savile Row, een straat in het hart van de Londense City, worden al tweehonderd jaar maatpakken aan bankiers verkocht. Een pak kost tussen de 2.500 en 5.000 pond en duurt zo’n tien weken om te maken. ‘Normaal valt daar niet op af te dingen’, vertelt Daniel. ‘Maar we doen het nu in vier weken als het moet, we hebben de omzet nodig.’
Even verderop, in het souterrain van Savile Row 13, werkt Brian al veertig jaar voor kleermakerij James Levett. Hij staat geconcentreerd de vorm van een colbert uit te tekenen, een geel meetlint hangt om zijn nek. ‘Wij werken voor de allerrijksten’, zegt hij met een glimlach.
'Onze kleren zijn voor mannen die altijd wel een mooi maatpak willen, ook al verliezen ze de helft van hun kapitaal. Een Porsche is duurdoenerij, een pak heb je nodig.’ Slechts een van zijn klanten belde hem deze maand om zijn afspraak af te zeggen. ‘Kredietcrisis zei hij alleen, en hing weer op. Maar die komt wel weer terug als hij een nieuwe baan heeft.’
Soms, geeft hij toe, als hij een paar maatpakken en stropdassen tegelijk aflevert, voelt het als feestvieren in de laatste dagen van het Romeinse rijk. ‘Alsof mensen alles willen uitgeven nu het nog kan.’ Maar Savile Row heeft al wel meer meegemaakt en redt het wel, denken de kleermakers. De meeste zaken in de straat hebben de grote crisis van de jaren dertig ook doorstaan.
Graaien
Op een regenachtig pleintje in Canary Wharf vertelt de jonge bankier Barry dat veel van zijn collega’s door de onzekerheid en stress overwegen een andere baan te zoeken. ‘Mensen willen iets heel anders. Lesgeven of voor de gemeente werken. Iets solides.’
Het was altijd al stressvol werk, maar door de constante dreiging van het verliezen van je baan is het erger geworden. En de negatieve publiciteit helpt niet.
‘De hele financiële sector wordt neergezet als een verzameling graaiende bankiers die het niets kan schelen als de wereld vergaat’, zegt Barry. Veel van de gewone financiële jongens zoals hij verdienen veel, maar worden niet rijk. Bovendien, het graaien gebeurt overal.
‘Iedereen wilde een graantje meepikken. Dat broodje mozzarella van zes pond is ook decadent. Dat is een winst van zo’n duizend procent per broodje. Het houdt ooit op.’
62.000 banen
Dit is de ergste crisis sinds de crisis in de jaren dertig, zegt
Richard Snook, senior econoom bij het Centre for Economic and Business
Research (CEBR). Hij onderzocht de banenmarkt in de City en kwam uit op
het verlies van 62.000 banen in twee jaar, 2.8000 voor het eind van dit
jaar en nog eens 34.000 in 2009. Als de berekeningen uitkomen,
verliezen 85 mensen in de financiële sector in Londen, de grootste van
Europa, per dag hun baan. Vooral in de corporate finance,
ondernemingsfinanciering, gaan keiharde klappen vallen. ‘Die markt ligt
zo goed als stil’, zegt Snook.
De helft van de 15.000 banen in die
sector zal dan ook verdwijnen.
Het aantal werkplekken in The City, in het centrum van Londen en in
Canary Wharf, is na 2009 op het niveau dat het tien jaar geleden
was. Pas in 2010 komen er weer banen bij, denkt Snook. En zelfs over
drie jaar zal de cultuur van bonussen nog niet de helft zijn van de
bonussen in 2007.
Op straat in de City worden de getallen met een korreltje zout
genomen. Toen Lehman Brothers onderging, zouden 4.500 banen verloren
gaan, herinneren bankiers zich. Maar doordat delen van de bank werden
overgenomen, zijn uiteindelijk nog geen duizend posities verdwenen. Ook
veel, maar minder erg dan het doemscenario. ‘Het loopt wel los’, denken
mensen. ‘Dat loopt het niet’, benadrukt Snook.
‘Niemand mag ze’
Bankiers afzeiken is altijd al populair geweest. Shakespeare’s
Shylock was kwaadaardig en gewetenloos. Dickens creëerde Scrooge de
supergierige bankier in zijn kerstverhaal. De afgelopen maand was niet
goed voor het bankiersimago. ‘Niemand mag ze en het kan ons niets
schelen’, kopte The Times vorige week. ‘Hebberige bankiers moeten de
pijn van de crisis voelen’, schreeuwde de Daily Mirror.