Door: Eveline Domevscek 
Gepubliceerd: dinsdag 21 juli 2009 06:00
Update: dinsdag 21 juli 2009 06:17
De koopkracht is in 2008 met 0,8 procent gestegen. Het is nog maar de vraag of we dat dit jaar halen.
Mensen die in 2007 nog gewoon lekker aan het werk waren, maar in 2008 hun baan verloren, leverden dat jaar 15 procent aan koopkracht in. Met andere woorden: nieuwe werklozen hadden in 2008 15 procent minder te besteden aan hun huishouden. Dat bleek gisteren uit berekeningen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook de koopkracht van mensen die arbeidsongeschikt werden of met pensioen gingen, verminderde met ongeveer 10 procent. Ondanks deze negatieve geluiden was de eindconclusie van het CBS positief: de Nederlandse koopkracht als geheel nam in 2008 met 0,8 procent toe. De Nederlandse huishoudens hadden gemiddeld zo’n 33,5 duizend euro te besteden.
Maar dat was 2008. Dit jaar en ook 2010 is weer een heel ander verhaal. ‘Als het aantal werklozen gaat oplopen, dan heeft dat een dempend effect op de koopkracht’, zegt CBS-econoom Ferdy Otten. ‘Tot nu toe vallen de werkloosheidscijfers nog mee, maar voor de tweede helft van 2009 wordt een dramatische terugval van het aantal verwacht. En dat wordt alleen maar erger in 2010.’ Tel daarbij het aantal failliete zelfstandigen en je hebt veel mensen die naast hun baan, ook een hoop (huishoud)geld moeten missen. Of dit volgend jaar gaat leiden tot een afgenomen koopkracht, durft Otten niet zeggen. ‘De inflatie was tot nu toe relatief laag in 2009, wat weer gunstig is voor het koopkrachtcijfer. Bovendien hebben veel mensen doorlopende cao’s waardoor zij er niet op achteruit gaan.’ Ook het Centraal Planbureau (CPB) voorspelde eind 2008 dat – ondanks de sterk oplopende werkloosheid – de koopkracht voor de meeste mensen toch toeneemt. Ruud Muffels, hoogleraar Arbeidsmarkt en Sociale Zekerheid, is sceptisch. ‘Ik moet maar zien of de koopkracht overeind blijft. Ik kan me goed voorstellen dat het plaatje er eind 2009 niet meer zo positief uitziet. ‘Niet alleen verliezen steeds meer mensen hun baan, ook zullen de overheden gaan bezuinigen en worden zaken als gemeentelijke heffingen verhoogd om de begroting op peil te houden.’ Bovendien worden volgens Muffels de cao’s van werknemers steeds verder uitgekleed. ‘Voor hen zit ook minder in het vat.’
Ook de burger zelf is allesbehalve optimistisch. Eerder dit jaar bleek uit onderzoek van TNS NIPO dat maar liefst de helft van de Nederlanders denkt er wat op achteruit te gaan. Hoogleraar economie Sweder van Wijnbergen verwacht geen stijging van de koopkracht, maar benadrukt dat de koopkracht zich moeilijk laat voorspellen. ‘De enigen die het écht merken zijn de werklozen. Een daling in koopkracht van 15 procent valt me dan nog mee, als je bedenkt dat je meestal 70 procent van je laatst verdiende loon ontvangt. Het overgrote deel van de bevolking dat zijn baan houdt, zal niet direct iets merken.’ Tenzij staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken) haar plan mag uitvoeren. Zij pleitte dit weekend voor de herinvoering van de WW-premie. Hierdoor zou elke werknemer weer een half procent premie moeten betalen, waarmee de pot voor deeltijd-WW kan worden aangevuld.