Door: Jan-Hein Strop 
Gepubliceerd: donderdag 7 januari 2010 23:28
Update: vrijdag 8 januari 2010 00:49
Waarom wil minister Bos IJsland per se aan de bedelstaf hebben? Het verzet van IJslanders is begrijpelijk, vinden experts. ‘Onze opstelling is bekrompen, buiten proportie.’
Nederlandse politici slaan harde taal uit richting IJsland. Zelfs handelssancties worden door de VVD genoemd als drukmiddel om de IJslanders die 1,3 miljard in vijftien jaar terug te laten betalen. Met Groot-Brittannië heeft het land nog eens 2,5 miljard te verrekenen: bijna drie keer het IJslandse nationale inkomen. ‘Onze opstelling is bekrompen, legalistisch en buiten proportie’, vindt de Rotterdamse hoogleraar internationale economie Ivo Arnold.
Wat zou de opstelling van die politici zijn als Nederland zich enigzins in de positie van IJsland bevond? Zo’n gekke gedachte is dat niet voor wie weet dat internetspaarbank ING Direct met instemming van de Nederlandse toezichthouder een daverende internationale groei doormaakte. In vier landen vielen de spaartegoeden van ING Direct onder het Nederlandse depositogarantiestelsel, waarmee een bedrag was gemoeid van 60 miljard euro.
60 miljard
Als er een bank run was geweest op ING Direct in die landen zou het overgrote deel van die 60 miljard voor rekening komen van Nederlandse banken, die immers betalen voor het garantiestelsel. Maar die banken hadden dat nooit kunnen opbrengen, met als gevolg dat Bos zijn chequeboekje had moeten pakken om te voorkomen dat de banken zouden omvallen.
Zestig miljard is ook voor Nederland veel geld, namelijk zo’n 10 procent van ons bruto nationaal product; Het is de vraag hoe diezelfde politici zouden reageren als dit keer de Nederlandse belastingbetaler zwaar zou moeten bloeden voor roekeloos gedrag van bankiers en een toezichthouder die de risico’s voor het depositogarantiestelsel allemaal prachtig vond. Hadden ze met evenveel enthousiasme als wij IJsland nu onder druk zetten de Spaanse belastingbetaler uit de brand geholpen?
Bovendien is minister Bos zelf ook debet aan de situatie. Want hij was geenszins verplicht garant te gaan staan voor IJsland. Dat deed hij wel met de uitspraak ‘rechtsom of linksom’ krijgen de spaarders hun geld terug. Waarom, vraagt hoogleraar Arnold zich af. ‘Landsbanki (Icesave, red.) was geen systeembank. Bos heeft de spaarders betaald om rust te creëren. Dat heeft een prijs.’
De bekende econoom Sweder Van Wijnbergen (UvA) is dezelfde mening toegedaan. Hij stelde donderdag in De Telegraaf dat Bos destijds ‘volstrekt onnodig’ de garantieregeling heeft overgenomen. ‘Dat klinkt goed, maar is natuurlijk onzin. Icesave had níéts met stabiliteit van het financiële systeem te maken en IJsland viel niet meer te redden. Maar vervolgens heeft Bos 1,3 miljard euro in die failliete boedel gestoken.’
Maar er is nog iets anders: volgens afspraken viel de eerste 20.000 euro van Icesave-spaarders onder het IJslandse garantiestelsel. Probleem was dat de pot daar zo goed als leeg was. De IJslandse regering heeft toen verantwoordelijkheid geaccepteerd voor de ontstane schuld, zo is al in augustus vorig jaar per wet vastgelegd. Maar het land is daar an sich niet toe verplicht, want nergens is vastgelegd dat de regering de schuld overneemt als het garantiestelsel niet tekortschiet. Bos heeft zelf ook erkend dat zulke afspraken niet bestaan en dat het garantiestelsel niet is ontworpen voor een systeemcrisis, zoals die zich in 2008 heeft voorgedaan.
Juichen
Hoogleraar Arnold vindt het in het licht van bovenstaande veel te gemakkelijk om te roepen dat IJsland zonder meer schuldig is aan de ontstane situatie. ‘Kredietbeoordelaars en het IMF stonden te juichen toen IJslandse banken geld gingen ophalen in het buitenland. Ze verwachtten dat die banken daar stabieler van zouden worden. Bovendien hebben Europese toezichthouders zitten slapen. In 2005 riepen ze nog in een lijvig rapport: niets mis met het depositogarantiestelsel.’
1,3 miljard is en blijft veel geld. Maar voor Nederland is dat bedrag goed te overzien: kost circa 45 miljoen per jaar om te lenen. Politici zouden daarom eens moeten uitleggen waarom IJsland aan de bedelstaf moet raken. Uit principe?
Foto: Reuters
‘Bos heeft spaarders betaald om rust te creëren. Dat heeft een prijs.’
Hoogleraar Ivo Arnold