Door: Yoeri Albrecht
Gepubliceerd: woensdag 3 februari 2010 00:24
Update: woensdag 3 februari 2010 01:00
Onlangs kwamen de IJslanders in Den Haag uitleggen dat ze hun Icesave-schulden echt niet kunnen aflossen. Helaas wilde minister Bos niet luisteren. In IJsland hebben ze niet zo’n zin om de miljarden die ze schuldig zijn aan onze spaarders terug te betalen.
En dat is begrijpelijk.
Nederland en Groot-Brittannië willen ruim vier miljard euro van de IJslanders. Dat is erg veel geld voor een landje met ruim driehonderdduizend inwoners (precies evenveel als de stad Utrecht). Het IJslandse parlement, de Althing (het oudste parlement ter wereld dat zetelt in een schattige kleine villa in Reykjavik), heeft per wet besloten dat het bedrag inderdaad betaald moet worden. Maar de IJslandse president Olafur Ragnar Grimsson gaat die wet voorlopig niet tekenen. Hij heeft op 5 januari zijn vetorecht gebruikt. Op 6 maart komt er nu een referendum. Terugbetalen of niet is de vraag. De uitkomst lijkt duidelijk: niemand heeft zin in betalen.
Vikingen
Dappere man, die Grimsson, duidelijk een afstammeling van de Vikingen. Hij heeft sinds begin januari internationaal het nodige gescheld over zich heen gekregen. Engeland, bij monde van minister van Financiën Alistair Darling voorop, en Wouter Bos, als het laffe jongetje op het schoolplein erachteraan, hebben zich als echte bullies gedragen.
Grimsson heeft daarop rustig uitgelegd dat terugbetalen voor zijn bevolking met voornamelijk kleine zelfstandigen, vissers en boeren een zware taak is.
Te zwaar.
Het terugbetalen van de schuld zou namelijk de rug van de IJslandse economie breken. Grimsson maakte duidelijk dat de schuld in vergelijking zou neerkomen op een bedrag van 700 miljard Britse pond voor Engeland. Ik vertaal dat even naar Nederlandse verhoudingen, en kom op ongeveer 215 miljard euro uit. Wat zouden Nederlanders zeggen als we plotseling collectief 215 miljard aan een of ander buitenland zouden moeten betalen omdat een paar bankiers bij ING of ABN Amro te snel rijk wilden worden?
Want dat is er gebeurd: de IJslandse bank Icesave heeft op onverantwoorde (maar niet verboden) wijze leningen met te veel rente geworven. Hier en in Engeland. Maar waarom komt de zwarte piet daarvoor bij de IJslanders terecht? Hoe zit het met de verantwoordelijkheid van de spaarders? Die hadden moeten weten dat een bankgarantie (toen nog) tot 20.000 euro ging.
Vele van hen hadden veel meer op de bank, tot een ton of meer aan toe: ruim drie keer het modale jaarinkomen. En juist die mensen moeten van onze sociaal-democratische minister van Financiën gecompenseerd worden. We beleven een financiële crisis van historische omvang, er is geen geld voor onderwijs, alleenstaande moeders moeten aan het werk of worden gekort én we gaan als belastingbetaler een aantal lepe spaarders compenseren die een tonnetje over hadden.
Vreemde keuze.
Bovendien wil Bos dit grootmoedige gebaar hardvochtig op een klein land verhalen. Vorige week kwam de IJslandse minister van Financiën met de pet in de hand om clementie vragen, maar hij kreeg bij Bos nul op het rekest. Die IJslanders stemmen bij de volgende verkiezing toch niet in Nederland, zal hij gedacht hebben. Alsof de Nederlandse autoriteiten zelf niet beter hadden kunnen opletten. De toezichthouders van DNB vinden van niet: de IJslandse centrale bank heeft ze voorgelogen, zeggen ze. Maar als dat al zo is: moet de bevolking daar het slachtoffer van worden?
De actie van Bos (en Darling) is niet alleen juridisch aanvechtbaar, ze is ook dom en kortzichtig. Dom, want het geld is er niet en het kan dus ook niet terugbetaald worden. Van een kale kip kun je geen veren plukken. Het nationaal inkomen van IJsland is ongeveer 12 miljard per jaar
Kortzichtig, want het levert weliswaar even het beeld op van een minister van Financiën die zijn mannetje staat, maar dit soort nationalistische politiek richt internationaal veel schade aan. Er staan namelijk grote geopolitieke belangen op het spel.
IJsland ligt op een strategisch zeer belangrijke plek. Midden in de noordelijke zeeën tussen Europa en Amerika. Het land heeft goede havens en een goed vliegveld. Oorlogsschepen en lange afstandsvliegtuigen kunnen het uitstekend als basis gebruiken. Dat was tijdens de Koude Oorlog natuurlijk ook bekend; IJsland is dus lid van NAVO. Niet dat het veel troepen kon leveren, maar het idee van Russische bommenwerpers op IJsland bezorgde de Amerikanen nachtmerries.
Op dit moment wil IJsland lid worden van de EU. De aanvraag is in juni vorig jaar de deur uit gegaan. Dat is, geopolitiek gesproken, voor ons een buitenkansje. Zo wordt het land goed verankerd in de Europese structuren. Maar door het gechicaneer van Engeland en Nederland neemt het aanvankelijke enthousiasme onder de bevolking over het EU-lidmaatschap nu snel af. Het is de vraag of er bij een noodzakelijk referendum over het lidmaatschap nog wel een meerderheid voor stemt.
Als alle schulden afbetaald moeten worden, gaat het in veel huishoudens in Reykjavik flink koud worden. Veel meer dan een waakvlammetje in de poolnacht zit er dan niet in. Stel je voor dat de Russen vervolgens aanbieden om de problemen van IJsland op te lossen door voor een zacht prijsje wat gas te leveren. Dan kan IJsland de Russische atoomonderzeeërs en het vliegdekschip Admiraal Kuznetsov natuurlijk niet meer weigeren.
IJsvrije haven
Onwaarschijnlijk? De Russen hebben eerder in de crisis al een voorstel in die richting gedaan. De valuta- en goudreserves van Rusland zijn zo groot dat het een paar miljard als aanbetaling voor een ijsvrije haven vlak bij de VS en West-Europa zo uit de zak trekt. En met de toenemende anti-Europese retoriek in Rusland zou dit voor de Russische leiding een mooie gelegenheid zijn om het land mee te laten tellen op het geopolitieke schaakbord.
De kwestie tussen Engeland, Nederland en IJsland had in het licht van zulke Europese belangen gezien moeten worden. Niet dat Europa gewend is om in machtstermen te denken, maar dat zou in een toenemend instabiele wereld best eens tijd worden. Nu is pijnlijk duidelijk dat Europa geen zinnige buitenlandse politiek weet te voeren, en de Engelsen en Nederlanders hun gang laat gaan. Er is geen enkele coördinatie vanuit Brussel. Maar misschien is het nog niet te laat. In plaats van koeien te blijven subsidiëren, zou Europa iets aan onze veiligheid kunnen doen en die vier miljard aan schulden van IJsland overnemen. Vorige week kwam hun minister met de pet in de hand om clementie vragen.