Door: Floor van Dijck 
Gepubliceerd: donderdag 11 maart 2010 00:36
Update: donderdag 11 maart 2010 00:26
Met een club vrienden je eigen appartementencomplex bouwen zoals je het zelf wil? In Almere keken ze af bij de Duitse ‘Baugemeinschaften.’
Het Homeruskwartier in Almere Poort is uniek in Nederland. Hier komen in totaal 3.000 woningen die niet door projectontwikkelaars worden bedacht en gebouwd, nee, ze komen uit de koker van de toekomstige bewoners. De mensen maken de stad, en niet andersom. En dat kan alleen, of samen. Droom je ervan om samen met vrienden je eigen appartementencomplex te bouwen, met bijvoorbeeld een zwembad beneden? In het centrum van het Homeruskwartier is in het stedelijk plan rekening gehouden met bouwgroepen: groepen mensen die de handen ineen slaan om samen een woonplek te bouwen naar hun eigen wensen.
Bouwgroepen zijn clubjes van minimaal drie deelnemers die zonder tussenkomst van een projectontwikkelaar hun eigen woningen en werkruimtes ontwikkelen. De Bouwgroepen in Almere zijn geïnspireerd op de situatie in het Duitse Tübingen, bij Stuttgart.
Heel normaal
De Almeerse wethouder Adri Duivesteijn trof daar een gebied aan dat ontwikkeld was door ‘Baugemeinschaften’. Duivesteijn: ‘Groepen burgers die samen een woning bouwen zijn daar heel normaal. Verschillende huishoudens bouwen samen een appartementenblok, met als voorwaarde dat er op de begane grond iets ‘publieks’ komt. Ze delen in de kosten, wat het zelf bouwen veel goedkoper maakt. Het resultaat is een levendige, hoogstedelijke cultuur in suburbia. Dat wilden we ook in het Homeruskwartier, dat er een eigen centrum ontstaat als je mensen als particuliere opdrachtgever samen laat bepalen wat er op ‘hun’ begane grond komt. Niet standaard een supermarkt, maar een atelier, bijvoorbeeld. Of een fietsenwinkel, café of reclamebureau. Door burgers de verantwoordelijkheid te geven voor publieke functies, laat je hen de stad maken in plaats van dat als gemeente of woningbouwcorporatie te doen. Dat is echt nog nooit eerder geprobeerd in Nederland.’
En een levendiger centrum is niet het enige voordeel. Doordat bewoners zelf hun huis kunnen (laten) ontwerpen, sparen ze veel geld uit. Elke cent komt ook echt in de woning terecht in plaats van bij projectontwikkelaars. ‘Wat me zo opviel in Tübingen, was dat ook de goedkopere segmentwoningen toch ongewoner waren; meer licht, meer ruimte. De menselijke hand staat daar duidelijk centraal, niet die van een bedrijf dat snel veel wil verdienen.’
Woongenot
Want dat is iets waar Duivesteijn moeite mee heeft; de grote macht van projectontwikkelaars en woningcorporaties in Nederland: ‘Die bouwen niet vanuit de behoefte van de toekomstige bewoner, maar uit financieel belang. De laatste twintig jaar hebben we in een van de rijkste tijden ooit geleefd. Maar heeft dat een nieuwe gouden eeuw opgeleverd qua architectuur? Nee, dat zeker niet. Woningen van projectontwikkelaars zijn primair gebaseerd op opbrengst, niet op woongenot. In de afgelopen decennia hebben ontwikkelaars megawinsten gemaakt, 60.000 euro per woning is geen uitzondering. Het is geld dat ik liever in de stad zelf gestoken zie worden: van winstmaximalisatie naar woonmaximalisatie.’
Vandaar dat Almere in het Homeruskwartier de bewoners de macht geeft. ‘Natuurlijk hebben we in Almere als gemeente eigen grond, een luxe die weinig andere gemeenten hebben. Zo kunnen we zelf bepalen om ons grondgebied te gebruiken voor vrije woningbouw. We hebben ook stimuleringsregelingen voor mensen met een laag inkomen, om toch hun eigen huis te kunnen realiseren. Het zou ook goed zijn als de regering zelf bouwen zou stimuleren.’
Voor de groepsbouwprojecten is de inschrijving recent begonnen. Er hebben zich al verschillende groepen vrienden aangemeld. Vooral starters, maar het is ook heel geschikt voor senioren.