Door: Ben Rogmans
Gepubliceerd: woensdag 17 maart 2010 09:17
Update: woensdag 29 september 2010 12:28
De verbetenheid van Eric Smit dreef NINA tot razernij. Maar ze kreeg hem niet op de knieën. Uit de special;
Compromislozer figuren dan de journalist Eric Smit (43) worden zelden geboren. Wie niet voor hem is, is tegen hem en heeft er een meedogenloze en onvermoeibare vijand bij. Voor het zakenblad Quote en voor Dagblad De Pers schreef Smit een reeks verhalen over de zakenvrouw die hem dag en nacht bezighield: NINA. Dat moest uiteindelijk een boek worden. Zijn eerste boek, De Broncode, was een doorslaand succes geweest, dus dat smaakte naar meer. Streefdatum voor publicatie van zijn boek NINA was vandaag, exact tien jaar na de dramatische beursgang van World Online. Het is verrassend goed geworden. Vlot geschreven, geen gezeur over de vendetta tussen de schrijver en zijn onderwerp, gedetailleerd waar nodig, anekdotisch waar mogelijk.
Het lijkt alsof je een haat-liefdeverhouding hebt met NINA. Smit: ‘Ja, zo kun je dat wel zeggen, denk ik. Hoewel: haat is wel een groot woord.’
Nou, laten we het dan eens over je liefde voor NINA hebben? ‘Ik heb absoluut een zwak voor dat soort mensen. Ik heb ontzag voor die agressie, dat compromisloze, de winnaarsmentaliteit. Die heb ik zelf ook een beetje. Ze heeft flair, ze is avontuurlijk, ze is een heel spannende dame. In het zakendoen voert ze een gevecht op leven en dood. Ik bedoel: het magazijn volzetten met lege dozen die door uitzendkrachten worden verplaatst, zodat het heel wat lijkt. Het is van een totale schaamteloosheid, zonder remmingen of ethische grenzen. Fascinerend! Het was typerend gedrag voor de cowboys uit de computerindustrie in de jaren tachtig en negentig. Dat waren geen corporate mannetjes die in hun kantoortje veilig zaten te wachten op hun volgende promotie. En in dat gezelschap klimt een vrouwtje van één meter achtenvijftig op de bovenste rots van de apenkolonie. Ongelofelijk.’
Hoe ben je met haar als onderwerp in aanraking gekomen? ‘Dat was in 2004, naar aanleiding van een vonnis van de rechtbank in Amsterdam inzake World Online. Daarvoor had ik die zaak alleen zijdelings gevolgd. Toen ik ging graven ontdekte ik een agressie die ik niet eerder had gezien tegen een oud-zakenpartner. Ik dacht: Dat kan niet waar zijn. Het moet een incident zijn. Maar toen ik er dieper indook zag ik dat het structureel was. Ze heeft een onvoorstelbaar aantal rechtszaken gevoerd tegen mensen met wie ze eerder samenwerkte. Ik heb me er jarenlang in verdiept, met honderden mensen gesproken. Uiteindelijk probeer ik in haar hoofd te kruipen om een verklaring te vinden voor dit gedrag.’
En? Iets gevonden? ‘Ja en nee. De ultieme verklaring ontbreekt. Maar ik heb wel in mijn boek geprobeerd een beeld te schetsen van haar achtergronden, haar persoonlijkheid en van de cowboymentaliteit in die jaren.’
Hoe was het om zo lang bezig te zijn met één onderwerp? ‘Ik ben nu wel klaar met NINA. Het werk zit erop en ik heb er ook echt genoeg van. Het was een tamelijk eenzame periode in mijn leven, waarin ik enorme steun van mijn vrouw Daphne heb gekregen. NINA heeft verschillende procedures tegen me lopen, en dat zal voorlopig niet ophouden. Ik herinner me nog goed dat er op zekere dag zo’n kille deurwaarder aanbelde, om de eerste dagvaarding uit te reiken. Een dik pak papier en vijfhonderdduizend euro schadevergoeding. Dan sta je wel even te kijken.’ ‘Het klinkt misschien raar, maar dankzij NINA ben ik een beter mens en journalist geworden. Ik ben wat milder, relativerender en een stuk minder agressief. Er zijn zo veel mensen die traumatische ervaringen met haar hebben en zulke verschrikkelijke dingen over haar hebben gezegd. Ook mensen die twintig jaar na dato nog steeds doods- en doodsbang voor haar zijn. Ik heb heel veel weggelaten uit het boek. Het is daarom absoluut geen haatdocument geworden. Ik ben blij dat het er is en ik ben er nu helemaal klaar mee.’
Smit versus NINA
Sinds 2005 deed NINA – of een van haar vertegenwoordigers – drie keer
aangifte bij de politie tegen Smit. In 2008 startte ze de eerste
juridische procedure tegen haar biograaf: een kort geding dat vlak voor
de zitting werd ingetrokken. Daarop volgde een mediation. Tijdens dit
traject liet NINA haar advocaat (voor de vierde keer) aangifte doen
tegen Smit bij de Amsterdamse hoofdofficier van justitie. Smit kwam
daar achter en trok zich om die reden terug uit de mediation. Begin
2009 mocht Smit weer een dagvaarding in ontvangst nemen, later dat jaar
volgde er nog een. In totaal claimt NINA 600.000 euro bij Smit.
Afgelopen vrijdag stond de auteur van NINA voor het eerst samen met het
onderwerp van zijn boek voor de rechter. Smit kijkt de uitkomst van de
processen met vertrouwen tegemoet, maar vreest wel dat ze lang zullen
duren en dat de advocatenkosten hoog zullen oplopen. Om dit soort
gevechten te kunnen voeren heeft Smit in 2008 stichting Muckraker
opgericht, die journalisten bijstaat die door hun meestal zeer
vermogende onderwerpen financieel kapot worden geprocedeerd.
Smit versus Rogmans
Dit verhaal is niet compleet zonder te vermelden dat de auteur,
destijds hoofdredacteur van De Pers, ook het nodige te stellen heeft
gehad met Eric Smit. Binnen een paar weken na oprichting van de krant
begon het al te wringen. Een dagblad maken is iets totaal anders dan
maandblad Quote, waar Smit vandaan kwam. Daarbij kwam dat hij al snel
voornamelijk geïnteresseerd was in het uitpluizen van details uit
NINA’s leven. Om niet te zeggen dat hij soms geobsedeerd leek door deze
dame, hetgeen in een reeks voor buitenstaanders soms onbegrijpelijke
verhalen resulteerde.
Dat de hoofdredacteur op zekere dag weigerde een beschuldigend artikel
over NINA te publiceren, was de druppel. Smit concludeerde dat zijn
hoofdredacteur ‘een lafbek’ was en vertrok met slaande trom om zich
fulltime op zijn boek te storten.