Door: Jan-Hein Strop
Gepubliceerd: dinsdag 20 juli 2010 23:59
Update: woensdag 21 juli 2010 10:01
Het baanverlies bij Organon doet het ergste vrezen voor de kenniseconomie. Hoog tijd om eens te kijken naar het walhalla van innovatie: Zwitserland.
Opeens maakt iedereen in Den Haag zich druk over de kenniseconomie. Het vertrek van farmabedrijf Organon uit Nederland, waarbij 2175 hoogwaardige banen verloren gaan, was gisteren zelfs reden om demissionair minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven naar de Kamer te roepen.
Partijen vroegen of het kabinet dit drama had kunnen voorkomen en hoe Nederland werkgelegenheid in zo’n innovatieve sector kan behouden. Er bestaat sympathie voor het idee een Life Sciences-campus op te richten in Oss, waar Organon gevestigd is. Want zo’n campus zou een broeinest van kennis zijn, in de omgeving waar innovatieve bedrijven zich thuis voelen.
Voor inspiratie doen Kamerleden er goed aan eens af te reizen naar Basel, centrum van het grootste Life Sciences-cluster van Europa en thuishaven van twee van de grootste farmaceutische ondernemingen ter wereld – Novartis and Roche.
Daaromheen bevinden zich tientallen kleinere ondernemingen, die profiteren van het aantrekkelijke vestigingsklimaat.
Randvoorwaarden
Zo’n succesvol cluster is er niet zomaar, vertelt Franz Saladin, baas van de Basel Economic Development Agency. ‘Veel overheden proberen clusters te bouwen, en gooien er veel geld tegenaan, maar zo werkt het in onze ervaring niet. Vroeger volgden de mensen de industrie, nu is het andersom. Gelukkig is er in Basel een hooggekwalificeerde beroepsbevolking, een van de belangrijkste factoren voor succes.’
Saladin stelt dat het vooral gaat om het scheppen van de juiste randvoorwaarden. ‘Je moet het aan de industrie zelf overlaten. Wat je als overheid wel kan doen is de bedrijven zo veel mogelijk vrijheid geven.’ Daarbij gaat het volgens hem om zaken als een flexibele arbeidsmarkt, veiligheid van de leefomgeving, vakbonden waarmee te werken valt en vrijheid van onderzoek, bijvoorbeeld naar stamcellen. En natuurlijk is de belastingdruk laag. ‘Dat komt omdat de Zwitserse kantons (soort provincies, red.) elkaar beconcurreren met hun vestigingsbeleid.’
Stimulerend beleid hoeft niet veel te kosten. Saladins jaarlijkse budget voor de promotie van Basel is een magere 2 miljoen Zwitserse frank: 1,5 miljoen euro. Directe subsidies voor R&D-activiteiten van bedrijven zijn er niet.
Wat Zwitserland ook zo aantrekkelijk maakt is de kwaliteit en cultuur van het hoger onderwijs, die een belangrijke stimulans zijn voor innovatie, omdat er geen grote kloof bestaat tussen onderzoek en product. Juist hierover hoor je Nederlandse voorvechters van innovatie vaak klagen. De kennis is er wel, zeggen ze, maar vindt de weg naar de markt niet.
Martin Wörter van economisch onderzoeksinstituut KOF te Zürich onderzocht bij zesduizend bedrijven hoe kennisoverdracht van universiteiten plaatsvindt. Daaruit blijkt dat ruim een kwart van die groep contact heeft met een universiteit. ‘Die bedrijven presteren beter’, zegt Wörter.
Ander voordeel van contact met de universiteit is de beschikbaarheid van indirecte financiering. Een universiteit die een samenwerking aangaat met een bedrijf kan subsidie aanvragen voor onderzoek, legt de econoom uit. Van dat geld profiteert het bedrijf dus met een omweg.
Ook deze vorm van subidie is in omvang te overzien – zo’n 75 miljoen euro per jaar - en levert vruchtbare kruisbestuivingen op. Het is een van de redenen dat Zwitserse bedrijven meer omzet halen uit innovatieve producten en diensten dan hun Europese concurrenten.
Die campus in Oss is zo’n gek idee nog niet.
Zwitserland piekt
Zwitserland staat dit jaar bovenaan de European Innovation Scoreboard, opgesteld door de EU. Ook in de Global Competitiveness Report van het World Economic Forum voert het alpenland de lijst aan, vooral vanwege de innovatiekracht. Zwitserse bedrijven geven veel meer geld uit aan onderzoek en ontwikkeling dan hun Europese tegenhangers: zo’n 2,2 procent van het bruto nationaal product.