Door: Floor van Dijck ...
Gepubliceerd: donderdag 9 september 2010 00:14
Update: donderdag 9 september 2010 00:31
Hogere inkomens naar arme buurt trekken? Bouw een themawijk.
Wonen midden in de polder, in een Italiaans dorp omgeven door een slotgracht en torens ter afbakening van de nieuwe wijk. Een buurt in hartje Rotterdam, die zó in Casablanca had kunnen staan. Of een compleet nieuw ‘oud Brabants’ dorp. Langzaam veroveren themawijken Nederland. Nieuwe wijken met een compleet eigen sfeer en in één stijl. Vaak op een bepaalde manier afgesloten van de omgeving.
Stadssociologen Sabine Meier en Arnold Reijndorp deden onderzoek naar het fenomeen. Voor hun publicatie ‘Themawijk, wonen op een verzonnen plek’ spraken ze met bewoners en ontwikkelaars van drie themawijken. Meier: ‘We hebben geen kwantitatieve analyse gemaakt naar het fenomeen themawijken en ook geen inventarisatie, maar we hebben drie wijken uitgekozen en daar gesproken met bewoners en projectontwikkelaars. We hebben hun gevraagd waarom ze gekozen hebben voor een themawijk.’ Hun belangrijkste conclusie: themawijken zijn bedoeld om middeninkomens naar wijken te trekken met een slecht imago. En met succes.
Een van de wijken uit het onderzoek van Meier en Reijndorp is Le Medi. In de Rotterdamse stadsvernieuwingswijk Bospolder is een compleet ?Arabisch/mediterraan huizenblok neergezet. 93 veelkleurige eengezinswoningen met een eigen stijl en gezamenlijke binnenplaats.
Hogere inkomens
Le Medi moest hogere inkomens in de wijk houden en nieuwe mensen trekken. Meier en Reijndorp spraken twee jaar geleden met de kopers van huizen in de mediterrane themawijk. Die bleken te onderscheiden in drie groepen. Jonge, autochtone stellen, die zich graag in de architectuur en multiculturele omgeving profileerden. Allochtonen van de tweede generatie met lage middeninkomens, die hoe dan ook graag in de buurt wilden blijven en voor wie het blok ook vooral bedoeld was. Meier: ‘Zij bleken in Le Medi geïnteresseerd omdat er ook autochtonen in de themawijk zouden komen.’En ten slotte gezinnen, die zich aangetrokken voelden door de veiligheid; de binnenplaats is ‘s avonds alleen nog toegankelijk voor bewoners.
Het idee van de themawijken is iets van de laatste twintig jaar, waarin in Nederland veel vinexwijken gerealiseerd werden. Meier: ‘Door de liberalisering van de woningcorporaties en de consumentgerichter bouw werd de woningmarkt meer een koopmarkt en groeide de invloed van marketing. Nu is het thema er vaak al eerder dan de plannen en zitten de marketingmensen al aan tafel als de bouwtekeningen nog gemaakt moeten worden. De huizen zijn ‘woonproducten’, de bewoners zijn consumenten. Daarbinnen worden doelgroepen aangemerkt.’
Op die doelgroepen spelen de themawijken slim in. In een bijzondere, en tegelijk spiksplinternieuwe wijk verwachten kopers gelijkgestemde zielen aan te treffen.
Vestingstadje
Zo verscheen Brandevoort, een compleet nieuw vestingstadje met chique, historisch geïnspireerde nieuwbouw, omringd door gezellige boerendorpen. Een pretpark om in te wonen. Van buiten ziet het eruit alsof het er al eeuwen staat, maar niets is minder waar. En dat vlakbij Helmond, een stad die niet bekend staat als een woonparadijs. De nieuwe naam was bedacht om de herinnering aan het sjofele imago van de oude industriestad te doen vergeten. Brandevoort trok teleurgestelde stedelingen die op zoek waren naar sociale cohesie en perfectie. ‘De bewoners vinden het zelf geen pretpark’, nuanceert Meier. ‘Maar ze zijn wel aangetrokken door de volmaaktheid en voorspelbaarheid. Een wijk die niet verandert en netjes blijft, dat vinden de mensen daar heel belangrijk. Mensen waarderen die volmaakte sfeer, die vaak niet eens verbonden was met de stijl van de themawijk.’
Marketing en trends
Waarschijnlijk komen er, door de ingezakte woningmarkt en het feit dat de meeste vinexlocaties inmiddels gerealiseerd zijn, de komende jaren weinig nieuwe themawijken bij. Maar wat wel blijft, ziet Meier, is de trend van de relatie tussen gebiedsmarketing en architectuursymbolen. En juist met de crisis wordt de rol van marketing groter. Dat heeft ook zijn keerzijde. ‘Door de storyboards en computerbeelden ontstaat een beeld van perfecte harmonie. Dan kan de werkelijkheid tegenvallen. Bijvoorbeeld in Helmond. Daar waren mensen soms teleurgesteld toen bleek dat de ideale modelwijk toch veranderde en onderhevig bleek aan de dynamiek van het echte leven.’