Door: Kristel Segeren | Daniël Verheij
Gepubliceerd: maandag 28 maart 2011 05:42
Update: maandag 28 maart 2011 07:43
De Russische netwerksite VKontakte is populair in de landen van de voormalige Sovjetunie. Mede door nationalisme is Facebook klein in deze regio.
Wie op de wereldkaart van sociale netwerken kijkt, waant zich terug in de jaren tachtig. De oude Sovjetunie vormt een rood blok midden in een Facebookblauwe wereld. VKontakte is niet alleen in Rusland populair. De invloedssfeer van het sociale netwerk reikt tot in oude satellietstaten als Oekraïne, Wit-Rusland en Kazachstan. Met VKontakte herleven oude sovjettijden.
Nostalgie
Vijf jaar geleden legde oprichter Pavel Durov de bakermat van het enorme digitale netwerk in zijn studentenkamertje in St. Petersburg. Durov is in Rusland de belichaming van het sociale netwerk, zoals Zuckerberg dat in het Westen is.
VKontakte verspreidde zich razendsnel onder studenten in St. Petersburg. Die konden alleen lid worden als ze werden uitgenodigd. Het netwerk groeide daardoor eerst langzaam, maar dat veranderde in 2009 toen Pavel andere spelers in zijn bedrijf toeliet. De site werd in meerdere talen gelanceerd en kreeg er per maand miljoenen accounts bij. Vandaag de dag zijn dit er zo’n 110 miljoen. Een erg hoog aantal, op het eerste gezicht, aangezien Rusland zelf 140 miljoen inwoners telt en aan de grijzende kant is. De verklaring daarvoor komt van de voormalige sovjetrepublieken. Daar is VKontakte populairder dan Facebook.
Ellen Rutten, die een onderzoek leidt naar Russische en Oekraïense sociale media, heeft daar wel een verhaal bij. ‘We hebben Oekraïense en Wit-Russische sociale-media gebruikers geïnterviewd. Zij kozen vooral voor VKontakte omdat dat nu eenmaal de eerste Russische variant op Facebook was.’
Logisch dat de taaldrempel meespeelt, maar ook de nationalistische geest kan een rol spelen. ‘Er zijn zeker Russen of Oekraïners of Oezbeken die VKontakte toejuichen uit nationalistische overwegingen. En misschien speelt nostalgie naar een gedeeld Sovjetverleden ook wel mee.’ VKontakte speelt daarop in, door gebruikers mogelijkheden te geven de site een Sovjet ‘look and feel’ te geven. Compleet met hamer en sikkel.
Facebook wil macht in Rusland
In de voormalige Sovjetunie mag het dan nog niet echt lukken, elders op de wereld wint Facebook nog steeds aan populariteit. In februari dit jaar telde de site al meer dan 600 miljoen accounts. Maar Zuckerberg wil meer. In een interview met de Financial Times zegt hij te streven naar één miljard gebruikers in 2012. En in Rusland vallen nog veel zieltjes te winnen, die ook nog eens de meest actieve social media gebruikers zijn ter wereld, blijkt uit onderzoek.
Een van de strategieën om een plek te veroveren op de Russische markt is via internet op de mobiele telefoon. In een aantal landen wordt dat al meer gebruikt dan internet via een vaste aansluiting. In Rusland sloot Facebook daarom al deals met de telecombedrijven Beeline en Mobile Telesystems, zodat die gebruikers snel en makkelijk op de mobiele versie van Facebook kunnen komen.
De eerste kleine scheurtjes in het digitale IJzeren Gordijn zijn trouwens al zichtbaar. Azerbeidzjan en Mongolië ‘liepen afgelopen jaar al over’ naar Facebook, maar ook Oostbloklanden als Roemenië en de Baltische staten zwichten steeds meer voor de westerse grootmacht.
In Rusland, Wit-Rusland en de Oekraïne houdt VKontakte echter stevig stand. Slechts een klein deel van de bevolking gebruikt daar Facebook. En dat aantal groeit nauwelijks. Gebruikers van Facebook vormen volgens Rutten maar een klein select groepje. Dat ziet ze ook terug in haar eigen kennissenkring. ‘Alleen de intellectuele, creatieve en zakelijke elite met internationale contacten vind je op Facebook. In de middenklasse heeft iedereen VKontakte.’
Piraterij
Rutten denkt niet dat Facebook veel kans maakt in Rusland en omstreken. Ook al bracht Facebook jaren geleden al een Russische versie uit. ‘Het woord Facebook is Engels, dat alleen al werkt ze tegen. Bovendien volgen Russen niet graag een westers voorbeeld. Een nationale service als VKontakte zullen ze altijd blijven steunen tegen een westers bedrijf.’
Maar er is volgens Rutten nog een veel plattere reden waarom VKontakte het zo goed doet. Op dat sociale netwerk kun je namelijk heel gemakkelijk illegale muziek en films delen. Daar is in Rusland een veel minder streng beleid voor. Rutten: ‘Als Facebook de Russische markt wil veroveren, zullen ze toch ook illegale content moeten toelaten.’
VKontakte
VKontakte wordt ook wel omschreven als een?Facebookkloon, zonder ‘like’button en offline status.