Door: Marcel Hulspas & Jan-Hein Strop
Gepubliceerd: woensdag 16 november 2011 23:16
Update: donderdag 17 november 2011 06:58
Iedereen schrok van de sombere waarschuwing van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Maar u schrok niet hard genoeg: het gaat de komende jaren nog veel slechter dan u denkt.
Wat gaat het goed met Nederland. Op ongeveer alle fronten staan we hoog of bovenaan in de rangorde: inkomen, werkgelegenheid, overheidsfinanciën, vrije tijd en levensgeluk – we hebben nauwelijks iets te klagen. Van het pas verschenen De Sociale staat van Nederland 2011 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) krijg je een goed humeur.
Maar zo goed blijft het niet, waarschuwt het SCP. De bezuinigingen hakken erin, vanaf volgend jaar gaat iedereen last krijgen van de crisis. Nederlanders weten dat zelf ook: tweederde denkt dat het de verkeerde kant op gaat.
Doorgeslagen pessimisme? Nee hoor, u heeft het bij het juiste eind. Alleen bent u nog wat te optimistisch omdat u (bijna) allemaal nog een baan heeft en nog maar een klein beetje koopkracht heeft ingeleverd. In werkelijkheid stevenen we af op jarenlange economische stagnatie, toenemende werkloosheid, verdere uitkleding van de verzorgingsstaat, sterk stijgende zorgkosten, een crisis op de woningmarkt, onrust over pensioen, spanningen door de toestroom van Oost-Europeanen en politieke onbestuurbaarheid.
Als de euro chaotisch uiteenvalt, gebeuren al deze dingen in hun ergste vorm. Vinden we uiteindelijk een oplossing, dan kijken we aan tegen misschien wel een decennium van heel matige groei, voorafgegaan door een recessie. Afgelopen kwartaal kromp de economie, en het ziet er volgens de meeste economen naar uit dat ook de eerste helft van 2012 rode cijfers laat zien. Daarna gaat het niet veel beter, omdat herstel na een financiële crisis in de regel veel langer duurt dan herstel na een gewone recessie. Daar komt bij dat door de eurocrisis de kredietverlening van banken weer tot stilstand komt – een nieuwe kredietcrisis is onderweg.
De recessie betekent hoogstwaarschijnlijk dat het kabinet meer gaat bezuinigen, waardoor de koopkracht verder daalt. Ook de vergrijzing zorgt voor pijn in de portemonnee. De zorgkosten stijgen explosief. Reken op veel hogere premies en een verder uitgekleed basispakket.
Loeiend duur
Verlies aan koopkracht wordt niet gecompenseerd door lagere energiekosten, zoals vroeger in een recessie. Benzine blijft door schaarste loeiend duur, net als gas en elektriciteit. Het tijdperk van de goedkope fossiele brandstof lijkt voorbij – ook dit hindert het herstel.
Tel hierbij op dat de woningmarkt een crisis tegemoet gaat. De huizenprijzen dalen nog jarenlang, wat funest is voor het vertrouwen in de economie. Het begint door te dringen dat onze grote hypotheekschuld – relatief de grootste ter wereld – als een molensteen om de nek hangt. Zo ongeveer de helft van de huishoudens heeft straks een schuld die hoger is dan de waarde van het huis, wat de huizenmarkt vanwege het restschuldrisico verder op slot zet. Bovendien hebben veel huishoudens veel te veel geleend ten opzichte van hun inkomen. Dat maakt hen kwetsbaar voor tegenslagen.
De grote pensioenonrust maakt de stemming er niet beter op. Veel fondsen moeten korten op de uitkering, want er is te weinig geld in kas. Hier is Nederland helemaal niet klaar voor, nadat de fondsen jarenlang mooi weer hebben gespeeld. De onzekerheid over pensioen neemt met het nieuwe pensioenstelsel alleen maar verder toe, nu iedere garantie uit het stelsel verdwijnt.
Het is om al deze redenen onvermijdelijk dat de werkloosheid gaat stijgen. Dat zal hoogopgeleiden het minst raken, omdat er meer vraag naar deze groep is door vergrijzing. De malaise raakt vooral de onderkant van de arbeidsmarkt. De grimmigheid neemt toe door de toestroom van Oost-Europeanen, over moslims hebben we het al niet meer.
Nu zijn er tussen de 200.000 en 300.000 Polen, Bulgaren en Roemenen in Nederland. In 2015 ligt dat aantal een stuk hoger, zeggen onderzoekers, want ze blijven komen. Polen mogen hier al zonder vergunning werken, en dat is straks ook zo voor Bulgaren en Roemenen.
De wereld van uitbuitende werkgevers, louche uitzendbureaus en huisjesmelkers groeit zo, ook door het ontbreken van goed beleid.
Forse maatregelen vanuit Den Haag zouden veel ellende nog kunnen verzachten. Maar daar hoeven we niet op te rekenen. Het Nederlandse politieke landschap is de afgelopen jaren grondig veranderd – en niet ten goede. Ons land stond niet bekend vanwege zijn krachtdadig bestuur; in de komende jaren dreigt volledige verlamming van de politieke besluitvorming.
Politiek
De oude wijze van kabinetten formeren heeft afgedaan. Er zijn geen grote volkspartijen meer, en het politieke midden is verdwenen. Het CDA glijdt steeds verder af richting de christelijke splinterpartijen, en de PvdA is leeggelopen richting SP en PVV. Daardoor kan er niet meer vanuit dit centrum worden ‘gedacht’ en geopereerd, waarbij ofwel linkse ofwel rechtse coalitiepartners werden gezocht.
De Haagse politiek wordt voor-taan beheerst door vier praktisch even grote partijen die elkaar met argwaan bezien: aan de rechterzijde zijn dat PVV en VVD, aan de linkerzijde PvdA en SP. De afkeer tussen links en rechts, maar ook de afkeer bínnen deze twee vleugels, is dermate groot dat effectieve kabinetten vrijwel onmogelijk zijn geworden.
Er komen wankele coalities, gebaseerd op zielloze compromissen, die niet in staat zullen zijn ingrijpende maatregelen door te voeren. De PVV dan wel de SP zullen hard noodzakelijke sociaal-economische maatregelen tegenhouden. Ook wat Europa betreft zullen beide partijen voortdurend op de rem trappen.
En daarmee verdwijnt ons laatste stukje Nederlandse invloed op de EU-besluitvorming. We zullen voortaan door Brussel voortgesleurd worden. De politieke besluitvorming wordt door dit alles traag, vaak onvolledig, vaak ondoordacht.
Het is precies wat u zegt: de verkeerde richting.