Door: Dirk Koppes 
Gepubliceerd: woensdag 30 mei 2007 23:15
Update: woensdag 30 mei 2007 23:23
Als de zomerse hartstochten hoog oplaaien, is niet alleen de condoom maar ook de gifbeker of het keukenmes dichtbij. De Maand van het Spannende Boek staat dit jaar in het teken van de ‘crime passionnel’.
Drie thrillerschrijfsters reageren op vijf stellingen over afgunstige mannen, eerwraak en Othello: bestsellerauteur Esther Verhoef, debutante Heleen Niele en de koningin van het genre, Saskia Noort.
De Maand van het Spannende Boek staat dit jaar in het teken staat van de crime passionnel, de misdaad die uit pure hartstocht wordt begaan. Terecht, gezien het groeiende succes van Nederlandse vrouwelijke auteurs als Saskia Noort en Esther Verhoef, die met liefde de emoties in hun boeken hoog laten oplopen. Samen met debutant Heleen Niele reageren zij op vijf stellingen over de crime passionnel. Waarbij Noort direct aantekent dat zij dit fenomeen opvat als ‘simpelweg misdaad uit liefde, uit passie. Dus niet alleen minnaars die elkaar uitmoorden, maar ook de woede van een moeder wiens kind is vermoord, waarna zij de moordenaar ombrengt. Maar meestal speelt machtswellust een rol, het evenwicht in een relatie is zoek en wordt op een gewelddadige manier hersteld.’
Crime passionnel is de moord die het meeste sympathie met de dader oproept (moorden begaan vanwege liefde waren in de negentiende eeuw een daad van eer).
Verhoef: ‘Ik denk dat de sympathie zich toespitst tot de vorm waarbij de dader in een rode waas zijn rivaal op heterdaad vermoordt (doodslag). De sympathie is niet zozeer gestoeld op de daad (doodslag), maar meer op de aanleiding.’
Niele: ‘Bij een moord op de verkrachter van je kind denk je wel ‘wat erg’, maar je begrijpt het wel. Toch blijft het moreel slecht om sympathie voor een moordenaar op te vatten. Overigens vind je in thrillers meestal misdaden begaan uit hebzucht, wraak of een gefnuikt superioriteitsgevoel, eerder dan uit liefde.’
Crimes passionnels lenen zich bij uitstek voor literaire thrillers, omdat ze ontstaan uit conflicten in de relationele sfeer, waardoor de thrillerschrijver psychologische inzichten met bloederige details kan combineren.
Verhoef: ‘Klopt, maar op deze manier schrijf ik nooit boeken. Ik schrijf over dingen die me op dat moment bezighouden en de crime passionnel heeft me nog niet dusdanig in de greep gehad dat er een heel boek aan gewijd is. Tot dusverre heb ik het wel twee keer gebruikt (de eerste in Onrust), maar het is nooit een hoofdthema geweest.’
Niele: ’Alle negatieve emoties lenen zich voor spannende boeken. Bijna elke moord wordt toch uit passie gepleegd? Alleen huurmoorden bieden een cleane variant, daar gaat het om macht, geld, niet om passie.’
Vrouwen schrijven het best over crimes passionnels (Esther Verhoef, Fay Weldon, Saskia Noort).
Noort: ‘Vrouwen verdiepen zich makkelijker in de psyche van de dader en het slachtoffer. Genetisch zitten we nu eenmaal anders in elkaar. Vrouwen willen alles begrijpen, ook een afschuwelijke man.’
Verhoef: ‘Ik heb te weinig boeken met dit thema gelezen om daar een oordeel over te kunnen geven, maar kunnen we nu eens ophouden met generaliseren? Hoewel… mannen schijnen uit te blinken in het plegen van crimes passionnels, toch?’
Niele: ‘Wat een onzin, ik heb een enorme weerzin tegen dit categoriseren. Mannen zouden er net zo goed over moeten kunnen schrijven.’
Als autochtone Nederlanders een geliefde doden, noemen we dat een crime passionnel, als een nieuwe Nederlander van Turkse of Marokkaanse afkomst zo’n daad pleegt, spreekt de pers over eerwraak.
Verhoef: ‘Ik ben geen expert op beide gebieden maar het lijkt me dat er sprake is van twee verschillende achtergronden. Eerwraak heeft een culturele grondslag, de crime passionnel is (in optima forma) een puur dierlijke reactie.’
Noort: ‘Bij eerwraak gaat het om moord met voorbedachten rade. Een vrouw wil niet trouwen met de geplande partner, en haar familie moet de eer redden. Geen opwelling, maar een geplande misdaad. Bij crime passionnel denk ik in mijn fantasie aan iets wat je in the heat of the moment doet. Zelfs rattengif kun je impulsief in de macaroni gooien.’
Niele: ‘Misschien ging het oorspronkelijk in beide gevallen om gevoelens van pijn, leed. Maar bij eerwraak gaat het om een geformaliseerde daad, het gaat om de buitenkant, de regels van de samenleving. Hier zijn de gedragsnormen zo geëvolueerd, dat we beheersing van extreme emoties eisen, ook als iemand tot het uiterste getergd is en blind van jaloezie tot geweld wil overgaan.’
William Shakespeare beschreef met zijn ‘Othello‘ een oer-crime passionnel: Othello is niet zeker van de trouw van zijn vrouw, vriend Iago maakt misbruik van de jaloezie van zijn baas Othello, die uiteindelijk zijn Desdemona wurgt. Aan deze oerversie is sindsdien niets essentieels toegevoegd. Kappen, dames.
Verhoef: ‘We bedenken inderdaad steeds weer iets nieuws, dat achteraf meestal lijkt op iets wat al eens is gedaan.’
Noort: ‘Maar Shakespeare leende op zijn beurt weer bij de Grieken. Thomas Ross zei ooit dat er slechts 21 plotvormen bestaan, waarop iedereen eindeloos varieert.’
Niele: ‘Als je zo redeneert, kun je wel stoppen na de bijbel. Maar literatuur probeert continu nieuwe manieren te vinden om over goed en kwaad, winnaars en verliezers, over sterk versus zwak te vertellen.’