Op zoek naar de echte derby

Door: Iwan Tol
Gepubliceerd: maandag 26 januari 2009 06:47
Update: maandag 26 januari 2009 07:13

Op Derby Day op pad met dé kenner Menno Pot. ‘Supporters maken de derby, niet de spelers.’

De derby tussen Heracles en FC Twente is wél springlevend.Als Ajax-fan en poprecensent van de Volkskrant was Menno Pot al vaker in het Gelredome, maar in die hoedanigheden stond hij respectievelijk in het uitvak of op het veld, nimmer in de persruimte. Op uitnodiging van deze krant bezoekt hij vandaag Vitesse – NEC, volgens hem de meest aansprekende derby in Nederland. ‘NEC is historisch gezien de ietwat armlastige volksclub, die zich achtergesteld voelt vergeleken bij het deftige Vitesse, dat kwistig met overheidsgeld mag strooien. Of de werkelijkheid echt zo eenvoudig is, doet er niet eens toe: de supporters voelen het zo, en dat bepaalt de derbysfeer.’

^{| Foto: Pics United}

Pot kan het weten, hij is de auteur van het fraaie boek De Derby, dat onlangs verscheen. Hij bezocht de meest aansprekende burenruzies in het Nederlandse betaalde voetbal en zoomde in op het randgebeuren rondom de onderlinge twisten. ‘Want dát maakt voetbal leuk’, zegt hij. ‘Stel je de gemiddelde Champions League-finale voor zonder de 80.000 supporters, maar op het veld van pakweg Zeeburgia in Amsterdam-Oost. Dan is er geen moer aan en blijft er niets van zo’n wedstrijd over.’

Te vroeg

Pot nipt uit zijn plastic bekertje met koffie. Het is nog vroeg. Te vroeg eigenlijk voor een derby. Het bioritme van een supporter is ingesteld op half drie, niet op half een. Van een derby-sfeer is in Arnhem sowieso nog geen sprake. Pot heeft wel een vermoeden hoe dat komt. ‘In het stadion van de historische underdog is de sfeer vaak feller.’

Voor zijn boek bezocht hij de editie in Nijmegen. ‘Daar leeft deze ontmoeting meer dan in Arnhem, want voor NEC is van Vitesse winnen van oudsher belangrijker dan andersom.’ Maar de historische rollen lijken nu omgedraaid, constateert hij. ‘NEC staat er sexy op, is bij het grote publiek het snoepje van de week geworden, terwijl Vitesse zo langzamerhand is uitgegroeid tot het lachertje van de Eredivisie waar alle relletjes zomaar op straat komen te liggen. Ik ben Ajax-supporter en weet hoe dat voelt. Ik kan me voorstellen dat ze hier onderhand denken: we moeten die Nijmegenaren weer eens flink de mond snoeren.’

^{| Foto: Orange Pictures}

Toch wil de derby tussen Vitesse en NEC maar niet op gang komen deze middag. De vriendelijkheden tussen de spelers van beide ploegen werken ook al niet bij tot het oplaaien van een explosief sfeertje. Hoofdschuddend ziet Pot hoe langs de kant Jeroen Drost (Vitesse) en Arek Radomski (NEC) warmlopen en onderwijl gezellig een babbeltje met elkaar maken. Het bewijst zijn stelling: ‘Het zijn de fans die een derby maken, niet de spelers.’

Dat NEC-supporters in de nacht voorafgaand aan de derby het huis van Vitesse-speler Nicky Hofs hebben behangen met een spandoek ‘Zondag Gehaktdag’, kan Pot daarom weer wel hooglijk waarderen. ‘Ludiek, spitsvondig en toch binnen de grenzen van het fatsoen’, grinnikt hij.

Fatsoenlijk blijft het ook deze middag in het Gelredome. Te fatsoenlijk, eigenlijk. ‘Wie niet springt, is voor Vitess’, is zo ongeveer het ergste wat uit de kelen van de NEC-fans klinkt. Kinderspel in vergelijking met emotioneel beladen derby’s in het buitenland. De religieuze sentimenten die spelen bij bijvoorbeeld Celtic – Glasgow Rangers, ontbreken in Nederland volledig, oordeelt Pot. Ook sterke sociale tegenstellingen tussen voetbalclubs kennen we in ons land eigenlijk amper.

Hij wijst op de Pupil van de Week, een verlegen jongetje in een Vitesse-shirt. ‘Ik geloof niet dat dat jochie naar NEC toe een sterk vijandsbeeld heeft, alsof zij arbeidersvolk zijn, waar hij als upperclass-jongetje nooit bij op school zou kunnen zitten. Maar waarschijnlijk voelt hij wél dat het vandaag een speciale wedstrijd is. Dat heeft hij ongetwijfeld van zijn vader en zijn trainer te horen gekregen. Supporters houden de oude sentimenten in leven, ook als die in de moderne praktijk nauwelijks nog bestaan. Het is bijna als bij het conflict tussen Israël en Palestina: waar het oorspronkelijk om draaide, is naar de achtergrond verdwenen, maar de sentimenten bestaan nog wel degelijk. Het is actie-reactie geworden.’

Bij rust staat het 0-0. Kansen voor het doel zijn er eigenlijk niet geweest. Het is een derby die maar geen derby wil worden. Daarom: op naar Almelo voor Heracles – FC Twente.

‘Het lijkt alsof ze in Twente het derbygevoel vieren’, weet hij als ervaringsdeskundige. ‘Misschien komt dat omdat die derby nog relatief jong is: Heracles speelde niet vaak op hetzelfde niveau als FC Twente. De haat en nijd is minder dan bij de Gelderse derby, ook al omdat de aanhangers van beide clubs vrede lijken te hebben met het sportieve verschil in stand. Bij Heracles is men gewoon dolblij als het eens in de zoveel tijd eens een keertje lukt tegen de grote broer.’

Supportersverleden

In de auto vertelt Pot over zijn supportersverleden. Hij bezocht jarenlang vrijwel alle uit- en thuiswedstrijden van zijn eigen cluppie: Ajax.

In 2005 verscheen zijn debuutroman Vak 127 over vier bevriende Ajax-supporters die moeite hebben met volwassen worden. Het werd door het publiek gekozen tot beste sportboek van 2005.

De voetbalwereld neemt zichzelf erg serieus. Een beetje té als je het hem vraagt. ‘Kijk naar de aandacht die voetbal krijgt in de kranten. Jonge voetballers die nauwelijks iets te vertellen hebben, krijgen onevenredig veel ruimte om hun verhaal te doen. In het licht bezien van het nieuws dat er écht toe doet, is dat best vreemd. Supportershumor geeft al dat opgeblazen gedoe nog een beetje lichtheid.’

Om iets voor half drie loopt Pot richting stadion. Hij steekt zijn vinger op. ‘Hoor eens...’ In de verte zingen beide supportersscharen tegen elkaar in. ‘Je voelt meteen: hier staat wat te gebeuren.’

Pot noemt Heracles – FC Twente een derby in opbouw. Vroeger kon je als Tukker nog voor beide clubs zijn, vertelt hij, maar die tijd lijkt voorbij sinds Heracles in 2005 promoveerde. Nu de clubs meerdere keren tegenover elkaar hebben gestaan, en de derby meer eigen geschiedenis begint te krijgen, laait het derbygevoel steeds feller op. Met dank aan een uitspraak van toenmalig Twente-bestuurder Henk Kesler, in de tijd dat Heracles bijna failliet was. Volgens Kesler, nu KNVB-man, kon Heracles zich beter laten overnemen door FC Twente, want voor twee clubs was in zijn optiek in de regio geen plaats.

Die uitspraak is inmiddels achterhaald, want de derby is springlevend. Pot bestelt een broodje bal en gaat er eens goed voor zitten. Hij wijst op een spandoek van de harde kern van FC Twente, een afbeelding van Calimero, het zwarte kuikentje van wie de beroemde uitspraak is: ‘Maar zij zijn groot en ik is klein en dat is niet eerlijk.’ Pot: ‘Eigenlijk vertelt dat het hele verhaal van deze wedstrijd.’

De derby heeft iets charmants. Als Twente scoort, blijken er een hoop fans uit Enschede op de hoofdtribune te zitten. Pot: ‘Hier zitten twee supportersgroepen tegenover elkaar zonder dat het meteen knokken wordt. Het is een derby op zijn Hollands, volgens het poldermodel, zeg maar. Er is rivaliteit, maar die rivaliteit is beheersbaar.’

Een stunt van de Heraclieden lijkt moeilijk te worden als FC Twente na de rust uitloopt naar 2-0. In de slotfase maakt Ricky van den Bergh nog 2-1, waarna zelfs doelman Pieckenhagen mee naar voren gaat. Scrimmages, publiek op de banken, Pot geniet. Maar scoren doet Heracles niet meer: het klasseverschil blijft. Na afloop rollen de fans van FC Twente het Calimero-spandoek voorzichtig op. Die kan bij de volgende editie weer uitstekend van pas komen.