Door: Simon Kuper
Gepubliceerd: maandag 29 juni 2009 22:02
Update: dinsdag 30 juni 2009 08:31
Sporten met de kinderen is de redding van menig vader.
De doodvermoeide vader ligt uitgeteld op de bank. De tienjarige zoon springt op en vraagt op dwingende toon: ‘Ga je mee overgooien?’ Het is het laatste waar de vader behoefte aan heeft. De zoon zegt niets, maar geeft me een blik die zegt: ER KOMT EEN DAG DAT JE OUD BENT EN IK VOLWASSEN EN DAN ZUL JE SPIJT HEBBEN VAN ELKE DAG WAAROP JE NIET MET ME SPEELDE ALS IK HET VROEG.’ Dus gaan ze met de bal spelen.
Deze schets is opgenomen in Fathering through Sport and Leisure, een nieuwe verzameling essays die in kaart brengt in hoeverre de vaders van tegenwoordig hun vaderrol vervullen via de sport. Het is wel zo dat vaders en zonen altijd samen met de bal hebben gespeeld. Maar nu gebeurt dat vaker dan ooit en de dochters doen ook mee. Sport lost zoveel problemen van het moderne vaderschap op. Deze essays laten zien op welke manier dat gebeurt; sommige zijn prachtig, andere gewoon flauw.
Henk Spaan, die net als bijna iedereen voor het eerst een voetbalwedstrijd zag met zijn vader samen, heeft het stadion beschreven als: ‘Een monument voor alle vaders die er niet meer zijn/Een monument voor de gewone man.’
Maar vroeger was naar een wedstrijd gaan met je vader een bijzonder uitje. Vóór de jaren tachtig bemoeiden vaders zich maar zelden met de kinderen. In het midden van de jaren zeventig spendeerde de Britse vader van kinderen onder de vijf gemiddeld zo’n vijftien minuten per dag aan ‘activiteiten die met de kinderen te maken hadden’. Toen ik ongeveer in die tijd begon met voetballen, was mijn vader een van de weinigen die naar onze wedstrijden kwam kijken. Ik kan me maar één keer herinneren dat er vaders bij de training aanwezig waren, en dat was toen we allemaal thuis geklaagd hadden dat de rotjongens die ons trainden expres de bal tegen ons hoofd schopten.
Toen kwam de nieuwe ideologie van het ‘betrokken vaderschap’. Plotseling werd er van de westerse vaders verwacht dat ze tijd met hun kinderen doorbrachten om een band met ze op te bouwen, zelfs emotioneel betrokken bij ze te zijn; tegelijkertijd moesten ze buitenshuis wel harder werken dan ooit. Een vader antwoordde op de vraag wat er tegenwoordig van vaders gevraagd wordt: ‘verdomd veel, te veel.’ Britse vaders brengen nu ongeveer twee uur per dag door met hun kinderen (moeders nog altijd veel meer).
Mars en Venus
Een voor de hand liggende vraag is: hoe vul je al die tijd? Meestal houden de leden van een gezin wel van elkaar, maar hebben ze niet veel gemeen. Kinderen komen van Mars en ouders van Venus. Wij vinden de gesprekken van kinderen vaak net zo oninteressant als zij die van ons. Er zijn wel een paar activiteiten die beide partijen leuk vinden. De meeste ouders gebruiken de tv als elektronische babysitter, al wordt tv kijken tegenwoordig vaak gecombineerd met verschillende andere activiteiten. Mensen uit de hogere sociale klassen vinden vaak dat ze het niet kunnen maken om hun kinderen elk vrij uurtje voor de buis te laten hangen waar hun hersens verweken. Zij gaan dus sporten met ze.
Vooral voor mannen is de sport bruikbaar. Vrouwen doen nog steeds de meeste traditionele verzorgingstaken – maaltijden in de magnetron stoppen, tegen de kinderen schreeuwen – maar vaders spelen veel met ze.
Een onderzoek uit 1980 onder Australische vaders wees uit dat 80 procent van de interactie met hun kinderen plaatsvond via spel. Heel vaak betekende dit dat ze samen sportten of naar sport keken. Dat is nou eenmaal de manier waarop mannen een band vormen met mensen met wie ze niet willen praten. Zelfs vaders die er geen idee van hebben wat hun kind bezighoudt kunnen zich wel thuisvoelen op het sportveld. Het is geen toeval dat de georganiseerde jeugdsport in de VS zo groeide in de jaren tachtig, tegelijkertijd met de opkomst van de ideologie van de betrokken vader. Het begrip ‘soccer mom’ klopte vanaf het begin al niet. Voor veel vaders is ‘vrijetijd-vader’, zoals Liz Such het noemt, de enige soort vader die ze kunnen zijn.
Soms zelfs sporten kinderen gedeeltelijk om de aandacht en liefde van hun vader te krijgen. Dit geldt waarschijnlijk vooral voor meisjes: niet alleen omdat de vader de ouder is die het minst beschikbaar is, maar ook omdat hij meestal meer tijd besteedt aan zijn zoons dan aan zijn dochters.
We zijn de afgelopen tijd overstroomd met boeken die bezeten ouders beschrijven die hun kinderen in de sport onder druk zetten: ik denk aan Jennifer Sey, Mark Hyman, William Echikson en nog anderen. Toch is dit maar bijzaak. Waar het om draait, is dat sport de redding van menig vader is. De strategie lijkt goed te werken. Er wordt in het bovengenoemde boek een onderzoek geciteerd waarin ‘sportfans van beide seksen hun vader het meest noemden als ‘de invloedrijkste figuur’ als het ging om hun interesse in sport’. Als er geen sport was, zouden heel wat vaders en kinderen misschien nooit met elkaar praten.