Door: Thijs Zonneveld 
Gepubliceerd: donderdag 12 augustus 2010 22:54
Update: vrijdag 19 november 2010 09:30
Zo’n WK in ons land levert miljarden op. Alleen wordt het geld op slinkse manieren weggesluisd en profiteren wij er niet van.
Eerst maar even de dagdromers wakker schudden: een WK
Voetbal levert het gastland geen geld op. Uit onderzoek van de
Groningse econoom Sterken blijkt dat de WK’s uit de geschiedenis niets
hebben toegevoegd aan het Bruto Nationaal Product van het organiserende
land. Niet van tevoren, niet tijdens, en niet ná het WK. Sterker nog: de
macro-economische effecten zijn zelfs licht negatief.
Toch worden er miljarden verdiend op het WK. Want het
grootste sportevenement ter wereld is een garantie voor rinkelende
kassa’s. Waar gaat al die winst dan heen? De drie grootste geldlekken op
een rijtje:
1 De FIFA
De wereldvoetbalbond kan vragen wat hij wil, want er
staat een rij van Amsterdam tot Moskou om het WK te mogen organiseren.
Het HollandBelgium Bid, dat hengelt naar het WK van 2018 (of 2022),
heeft een boek vol garanties aangeboden aan de FIFA. De
belastingvoordelen, de bescherming van de marketingrechten van de FIFA:
het gaat om miljarden.
Totale FIFA-omzet van het WK in Zuid-Afrika: 3,2
miljard dollar, afkomstig uit verkoop van tv-rechten en sponsoring. Van
de totale omzet werd ruim een miljard besteed aan premies, het
Zuid-Afrikaanse organisatiecomité en overige kosten. De winst van de
FIFA (op papier een non-profitorganisatie): 2 miljard. Al dat geld kon
onbelast uit Zuid-Afrika naar het dorp Zug in Zwitserland (waar de FIFA
een belastingdeal heeft gemaakt met de overheid) worden gevoerd omdat de
FIFA profiteerde van de speciaal voor dat doel geschapen
belastingbubbel.
Een deel van de WK-winst wordt geherinvesteerd. Denk
aan bijdragen aan nationale bonden, organisatie van jeugd-WK’s en WK’s
voor vrouwen, en aan de ontwikkeling van voetbal op alle continenten.
Maar hoeveel er ook wordt teruggeven aan het voetbal: er blijft nogal
wat hangen. Zo viel de grootste kostenpost (800 miljoen dollar,
tegenover 700 miljoen voor ‘football development’) tijdens de periode
2007-2010 onder de noemer ‘operationele kosten’. Wat dat precies
inhoudt, is onbekend. De FIFA laat niet in zijn boeken kijken. De
salarissen en bonussen van voorzitter Sepp Blatter & co (totaal
aantal FIFA-medewerkers: 360) zijn geheim. En dat geldt ook de uitgaven
die ze doen met hun FIFA-creditcards. Geschatte vermogen op de
bankrekening van de FIFA: 3,5 miljard.
2 Infront
Het mediabedrijf Infront kocht de mediarechten voor
de WK’s van 2002 en 2006 van de FIFA. In 2010 was Infront
verantwoordelijk voor de exploitatie van de tv-beelden in Azië. Het
bedrijf heeft in de acht jaar dat het bestaat een multi-miljoenenwinst
gemaakt. Hoe de deals met de FIFA tot stand kwamen, is geheim. En ook of
er andere bieders waren, en hoeveel ze boden. De naam van de CEO van
Infront is wél bekend: Philippe Blatter – het neefje van Sepp Blatter.
Ook Infront huist in het Zwitserse
belastingparadijsje Zug, tegenover het kolossale hoofdkantoor (inclusief
acht ondergrondse etages) van de FIFA. Tot 2002 was hetzelfde kantoor
eigendom van ISL, het mediabedrijf dat sinds 1983 alle WK-rechten kocht
en uitbaatte. Maar ISL ging failliet, voornamelijk doordat het de kosten
niet wist te beheersen. Bij het faillissement van ISL werden de boeken
onderzocht. De curator stuitte op uitgaven die hij niet kon verklaren en
schakelde de openbaar aanklager in. Die vond voor bijna 100 miljoen
dollar aan smeergeld, betaald aan leden van de FIFA om de tender voor de
mediarechten van het WK te winnen. Voormalig ISL-directeur Hans-Jürg
Schmid: ‘Als we die betalingen niet hadden gedaan, dan hadden andere
partijen de contracten getekend.’ Omdat omkoping destijds geen delict
was in het Zwitserse strafrecht, bleven de namen van de FIFA-leden
onbekend, met uitzondering van het Paraguayaanse bestuurslid Nicolas
Leoz.
Blatters rechterhand Michel Zen-Ruffinen begon een
intern onderzoek. Hij schreef een dossier over corruptie binnen de FIFA
en bekritiseerde Sepp Blatter. Het resultaat: hij werd ontslagen en zijn
onderzoek werd stopgezet.
3 Match
Nog maar een bedrijf dat gevestigd is in Zug. Match
(opgedeeld in twee bv’s) is eigendom van de Mexicaanse Byron-familie en
een aantal investeerders, waaronder het Infront van Philippe Blatter
(zie boven). Match kocht voor het WK in Zuid-Afrika de rechten (à 120
miljoen dollar) om op te treden als FIFA’s enige officiële partner op
het gebied van accommodatie, buitenlandse ticketverkoop en
hospitalitypakketten.
Die monopoliepositie werd dankbaar te gelde gemaakt.
Zo reserveerde Match Zuid-Afrikaanse hotelkamers, safari’s en catering
tegen bodemprijzen en verkocht ze met een marge die tussen de 30 en
1.000 procent lag. Geschatte winst van de beide Match-bv’s van één zomer
in Zuid-Afrika: minstens 100 miljoen dollar. Belastingvrij uiteraard,
want de FIFA eist van het organiserende land dat ook alle contractanten
van de bond een plekje krijgen in de belastingvrije bubbel.
Foto: EPA
Bronnen:
Me Judice, jaargang 3 – Macro-economischebaten WK voetbal zijn verwaarloosbaar
Bleacherreport – Money makes theworld go round
Player and referee, confl icting interestsand the 2010 FIFA World Cup
Der Spiegel – The World Cup of BriberyHollandBelgium Bidbook
SEO Economisch Onderzoek – Kerngetallenkosten-batenanalyse van het WKVoetbal