Door: Stephan Wageman 
Gepubliceerd: zondag 15 januari 2012 23:16
Update: maandag 16 januari 2012 00:14
Ze zijn jong, wild en uitgesproken. De nieuwe generatie schakers is de komende twee weken te zien in Wijk aan Zee. ‘Kasparov was niet zo goed.’
Magnus Carlsen ging vorig jaar een ommetje door New York maken. De beste schaker ter wereld belandde op Washington Square Park, waar alle schaakhustlers zich de hele dag door verzamelen om het, voor geld, tegen toeristen en andere onwetende voorbijgangers op te nemen. Carlsen ging zitten en veegde zoveel mogelijk van die beroepsgokkers met speels gemak van het bord. Hij stak het geld in zijn zak en keerde weer terug naar zijn hotel. Gewoon, omdat hij dat wel een keer aardig vond.
Carlsen is de aanvoerder van de nieuwe generatie schakers die de sport de laatste jaren heeft voortgebracht. Voor zijn tweede levensjaar zette de Noor een puzzel van vijftig stukjes in elkaar en toen hij vier jaar was kon hij alle 430 gemeenten van Noorwegen opnoemen, met het juiste inwonertal erbij. Die paar dollars die hij op Washington Square Park verdiende had hij niet echt nodig, want de nummer 1 van de wereld wordt nu geëxploiteerd als een sportster. Alleen al aan sponsorinkomsten harkt Carlsen (21) meer dan een miljoen dollar per jaar bij elkaar. Hij is onder meer het gezicht van het Nederlandse kledingmerk G-Star.
Wie de zaal in Wijk aan Zee deze weken betreedt, ziet meer jonge gezichten dan ooit tevoren. De Italiaan Daniele Vocaturo, spelend in de B-groep, begon zijn toernooi alsof hij net was teruggekeerd van een afterparty na een concert in Paradiso, pet achterstevoren, bomberjack over zijn stoel en een paar versleten gympen tikkend op de grond als hij over zijn zetten aan het nadenken is.
Het schaken is door de informatietechnologie veranderd in een sport die jong en hip is. In de tijd vóór het internet was het meer een studie, die slechts voor enkelen was weggelegd. In Rusland lagen rijen in bibliotheken vol met schaakpartijen die over de hele wereld waren gespeeld. Die boeken, papieren en notitievelletjes werden bestudeerd door een schaakgemeenschap die door de regering in leven werd gehouden met miljoenen euro’s staatssteun. Wie geen beschikking had over data was vrijwel kansloos om zich te ontwikkelen tot topschaker.
Nu kan iedere liefhebber voor iets meer dan vijftig euro een database met alle schaakpartijen over de hele wereld aanschaffen, om zichzelf op zijn zolderkamer te onderwijzen en uit te groeien tot een bovengemiddeld talent. De sport is toegankelijk geworden, waardoor de kwaliteit van de spelers zelden zo hoog is geweest. Ivan Sokolov, in Wijk aan Zee commentator voor het aanwezige publiek: ‘Het niveau van de B-groep ligt nu hoger dan dat van de A-groep vijftien jaar geleden.’
Legende
Hikaru Nakamura (24), die vorig jaar het Tata Steel Chess Tournament in Wijk aan Zee won, is misschien wel de grootste exponent van de nieuwe internetgeneratie. Hij was op tienjarige leeftijd al verder dan Bobby Fischer en werd op jonge leeftijd vooral berucht door zijn woede-uitbarstingen en onsportief gedrag. Online werd hij een legende op de Internet Chess Club, waar hij ongeëvenaard was in partijtjes snelschaak, waarbij spelers maximaal één minuut mogen nadenken over ál hun zetten.
Nakamura is, net als zijn jonge collega’s, niet bang om de confrontatie aan te gaan. Vorige maand gaf hij in Londen zijn oude coach Garry Kasparov, de beste schaker aller tijden, een sneer. ‘Hij was goed door zijn studie van openingen. In het midden- en eindspel waren andere spelers beter dan hij.’ Sokolov moet minzaam lachen om zoveel jonge bravoure. ‘Je kunt van Kasparov zeggen dat hij misschien niet zo’n goede politicus is, maar schaken kon hij toch wel. Maar goed, Nakamura heeft recht op een eigen mening.’
Die eigen mening kenmerkt de jonge topschakers die de sport nu rijk is. Zelfs Anish Giri (17), het Nederlandse wonderkind dat indruk maakt in Wijk aan Zee, noemde Carlsen ooit ‘lui’ omdat hij niet zoveel werk verzet achter de computer. De Noor, die Kasparov vorig jaar ook als coach aan de kant zette, reageerde later door te stellen dat Giri waarschijnlijk nooit zo goed als hij zou worden.
Alleen daarom is een bezoek aan het Tata Steel Chess Tournament al de moeite waard, want de tijd dat er urenlang werd gekeken naar stoffige Russische lelijkerds is al lang voorbij. Met dank aan de computer.