Gepubliceerd: zondag 2 december 2007 21:58
Update: zondag 2 december 2007 21:59
Het lied Sinterklaas kapoentje dat nu met liefde en plezier wordt gezongen, was ooit een scheldliedje. Het woord kapoen dook tussen 1200 en 1250 voor het eerst in onze geschreven taal op als cappone en cappoen. Het is vermoedelijk afgeleid van het Latijnse caponem dat staat voor een gecastreerde haan. Het werkwoord kapoenen stond dan ook eeuwenlang voor castreren, ontmannen en snijden. Als zodanig werd het ook een vervelend scheldwoord.
Een mildere betekenis van het woord kapoen kreeg rond 1800 de overhand. In populaire verhalen en volksprenten uit die tijd figureerde ene Klaes Kapoen, een soort Tijl Uilenspiegel, die van geen kant deugde. Kapoen stond vanaf toen vooral synoniem voor deugniet. In de negentiende eeuw is, waarschijnlijk als variant op een liedje of gedicht over Klaes Kapoen, ook Sinterklaas kapoentje ontstaan. Inmiddels is de betekenis van kapoen vrijwel vergeten. De verkleinvorm geeft het een vriendelijker en vleiender karakter. ‘Sinterklaas kapoentje’ is een koosnaampje geworden.
Bronnen:
Van Dale groot woordenboek der Nederlandse taal.
P. de Boer, Nederlands Centrum voor Volkscultuur; M. de Meyer: De volks- en kinderprenten in de Nederlanden (1962); H. van Benthem: Sint-Nicolaasliederen (Amersfoort/Leuven, 1991); Dikke van Dale. Iedereen vraagt zich wel eens iets af over heel gewone dagelijkse dingen. al@din is de digitale vraag- en antwoorddienst van de openbare bibliotheken op aladin.bibliotheek.nl en geeft in samenwerking met Dagblad De Pers antwoord op die vragen.
Vragen stellen kan per e-mail, maar nu ook via de chatfunctie van al@din, op werkdagen van 13.00 tot 17.00 uur én op dinsdag- en donderdagavond.