Door: Marcel Hulspas » Meer columns/blogs van Marcel Hulspas
Gepubliceerd: donderdag 17 december 2009 00:57
Update: donderdag 17 december 2009 01:30
Gisteren moesten ze voor de rechter verschijnen: de vier jongens plus een meisje die verantwoordelijk zijn voor de dood van Tano Jansen, nu een half jaar geleden. Tano werd opgesloten in een container en aan zijn lot overgelaten. De oudste dader, de negentienjarige Wesley, zal waarschijnlijk de zwaarste straf krijgen.
Maar er zijn verzachtende wetenschappelijke omstandigheden. Zo vertelde de Utrechtse hoogleraar jeugdrechtspleging Ido Weijers in de NRC dat jongens op die leeftijd last hebben van ‘een gering vermogen impulsen te bedwingen’, maar daar kunnen ze niks aan doen. Hun hersenen zijn niet volgroeid. Weijers: ‘Het is heel goed denkbaar dat deze jongens zich over tien jaar, als ze echt volwassen zijn, voor het hoofd slaan: hoe hebben we dat ooit kunnen doen?’
Kijk, da’s interessant voor Wesley’s advocaat. Zijn cliënt is nog onvolgroeid. Straffen is dus onrechtvaardig en nutteloos, want pas rond zijn 29e zal Wesley echt spijt krijgen. En het klinkt overtuigend, want een ‘onvolgroeid brein’ is de laatste jaren uitgegroeid tot dé verklaring voor lastig pubergedrag. Opvoeders worden geacht daar rekening mee te houden, en geduldig te wachten tot de raddraaier over een compleet brein beschikt.
Mocht de rechter niet onder de indruk zijn, omdat nooit valt aan te tonen wat een ‘onvolgroeid brein’ niét zou kunnen, dan is er een tweede mogelijkheid, aangedragen door de Tilburgse hoogleraar jeugdrecht Paul Vlaardingerbroek. Ook hij vindt dat jongens weinig te verwijten valt omdat ze nog ‘volop bezig zijn met de ontwikkeling van hun besef van normen en waarden.’ Maar wat hem ook opvalt, is dat ze vaak uit ‘slecht functionerende gezinnen’ komen. Nu wil het toeval dat de Rotterdamse onderzoekster Pauline Jansen onlangs promoveeerde op een onderzoek waaruit blijkt dat baby’s van ouders met een lage opleiding een stuk onrustiger zijn dan die van hoogopgeleide ouders. Dat ‘moeilijke temperament’ is volgens Jansen een voorbode van gedragsproblemen zoals ADHD en spijbelen. De advocaat kan een deel van de schuld dus simpelweg bij Wesley’s tegenvallende ouders leggen. En mocht ook dat niet lukken, dan zijn er uiteraard nog de genen.
Het is vaak tevergeefs geprobeerd, maar in september vorig jaar ontdekten wetenschappers in het DNA van een moordenaar ‘afwijkingen’ en in zijn brein ‘verdachte onregelmatigheden’. Dat was voor de rechter reden om zijn straf terug te brengen van twaalf naar negen jaar. Een veelbelovend precedent.
Advocaten kunnen voortaan kiezen: een onvolgroeid brein, domme ouders of foute genen - of alle drie. Jeugdcriminaliteit is eigenlijk al verdwenen. Dankzij de wetenschap.