Door: Marcel Hulspas » Meer columns/blogs van Marcel Hulspas
Gepubliceerd: donderdag 31 december 2009 01:38
Update: donderdag 31 december 2009 02:17
Het was het jaar van Darwin en van Calvijn, maar 2009 was ook het jaar van een beroemde vaderlander: Hugo de Groot. Niks van gemerkt? Misschien maar goed ook. Er is eigenlijk weinig om trots op te zijn. Precies vier eeuwen geleden schreef De Groot een kort geschrift, Mare Liberum, waarin hij verkondigde dat de zee van iedereen is, en dat niemand daarom het recht had om de Hollandse koopvaarders, waar dan ook, tegen te houden.
De Groot schreef dat traktaat op verzoek van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Het principe van de ‘vrije zee’ kwam de Hollandse koopvaarders namelijk goed uit. Het betekende dat niemand hen kon tegenhouden wanneer ze op weg waren naar het Verre Oosten, om de lokale heersers aldaar met grof geweld te dwingen om hun specerijen voortaan voor bijna niks aan de Hollanders af te staan – de bekende ‘VOC-mentaliteit’ waar sommigen in Den Haag nu nog met weemoed aan terugdenken. De Groot werd een nationale held, en het principe staat nog steeds pal overeind – tot schade en schande van de mensheid.
Schade, want het principe van de vrije zee is verantwoordelijk voor het verschijnsel van de goedkopevlagstaten: landen die een broertje dood hebben aan de rechten van bemanningsleden (en aan de zeewaardigheid van schepen, en het zeemilieu), en die het recht hun vlag te voeren voor een habbekrats verkopen aan reders die hun personeel uitbuiten en de oceanen bevuilen.
En dan is er nog de schande die De Groot over ons bracht. Een vrije zee is van iedereen, en dan ontkom je niet aan de ‘tragedy of the commons’, zoals socioloog Garrett Hardin het veertig jaar geleden noemde: de onherroepelijke verloedering van gemeenschappelijk bezit, omdat iedereen ervan wil profiteren en niemand zich verantwoordelijk voelt. Dankzij Hugo de Groot kunnen reders op volle zee doen wat ze willen, en kunnen grote visservloten de oceanen leeghalen, zonder zich ergens om te bekommeren. Niemand beschermt de visgronden aldaar. Omdat de oceaan van iedereen is. En dus van niemand. Gelukkig claimen steeds meer staten grote delen van de oceanen langs hun kusten als territoriale wateren. Dat kan enige bescherming bieden. Ondertussen roepen steeds meer zeerechtdeskundigen dat het hoog tijd wordt om de bron van de ellende, De Groots Mare Liberum, opzij te schuiven. Het wordt hoog tijd. Moge 2009 het laatste jaar zijn geweest waarin we Hugo de Groot herdenken.